Alternatieve tekst

Alternatieve tekst — afgekort als “alt text” — is de tekstuele beschrijving van een niet-tekstuele afbeelding, ingesloten via het alt-attribuut van HTML. Het is de meest besproken toegankelijkheidsfunctie op het web en de functie met het meest consistente foutpatroon: ontwikkelaars laten het helemaal weg of genereren generieke plaatshouders die niets overbrengen.

Wat het werkelijk doet

Drie doelgroepen maken gebruik van alternatieve tekst:

1. Schermlezergebruikers. De schermlezer leest de alternatieve tekst voor in plaats van de afbeelding. Als de afbeelding informatie overbrengt (“de grafiek toont dat rechtszaken tussen 2022 en 2025 zijn verdubbeld”), moet die informatie in de alt-tekst of in een bijschrift staan.
2. Ziende gebruikers bij gebroken afbeeldingen. Wanneer een afbeelding niet laadt, verschijnt de alternatieve tekst in plaats daarvan — een kleine maar reële noodoplossing.
3. Zoekmachines. Alternatieve tekst is een van de weinige rangschikkingrelevante signalen over de werkelijke inhoud van een afbeelding.

De beslisboom

Elke afbeelding die wordt uitgebracht vereist een expliciet antwoord op de vraag “wat voor soort afbeelding is dit?”:

• Functionele afbeelding — een pictogram dat wordt gebruikt als enige visuele aanwijzing voor een knop of link. Alt beschrijft de actie, niet het pictogram: alt="Menu openen", niet alt="hamburger-pictogram". De gebruiker geeft er niets om dat het op een hamburger lijkt; het gaat erom wat aantikken doet.
• Informatieve afbeelding — een foto, grafiek, schermafbeelding of illustratie die inhoud overbrengt. Alt beschrijft de overgebrachte informatie op het juiste detailniveau. Een personeelsfoto op een “Over ons”-pagina: alt = “Dr. Jane Doe, directeur onderzoek.” Een statistiekengrafiek: alt = de conclusie, met de onderliggende data in een bijschrift of in een nabijgelegen tabel.
• Decoratieve afbeelding — patronen, scheidingslijnen, abstracte foto’s als achtergrondversiering. alt="" (leeg, maar het attribuut moet aanwezig zijn) vertelt schermlezers de afbeelding over te slaan.
• Complexe afbeelding — diagrammen, infografieken, dichte grafieken. Korte alt voor de kopregelconclusie, plus een langere beschrijving in de buurt (aria-describedby naar een alinea, of een nabijgelegen uitklapbare “Volledige beschrijving”-openbaarmaking).

Wat er in productie misgaat

Drie foutmodi zijn verantwoordelijk voor de meeste alt-tekstfouten:

• Volledig ontbrekend. <img src="..."> zonder enig alt-attribuut. Schermlezers kondigen de bestandsnaam van de afbeelding aan, wat vrijwel altijd onbegrijpelijk is.
• Bestandsnaam of rommel — alt="DSC_0042.jpg" of alt="afbeelding". Minder erg dan ontbrekend, maar verwarrender dan nuttig.
• Overmatige beschrijving van decoratieve inhoud. Een puur esthetische scheidingslijn met alt="Abstract oranje en rode versiering bovenaan de sectie" dwingt de schermlezer het voor te lezen en geeft de gebruiker niets.

Door AI gegenereerde alternatieve tekst

De meeste moderne afbeeldingsuploadpijplijnen stellen nu automatisch alt-tekst voor via een vision-model. Dit is oprecht nuttig als eerste versie, maar twee kanttekeningen:

1. Het model kan er vol vertrouwen naast zitten, vooral bij grafieken, diagrammen en cultureel specifieke inhoud. Beoordeel elke suggestie handmatig vóór publicatie.
2. Gegenereerde alt mag niet stilzwijgend handgeschreven alt overschrijven. Veel toegankelijkheidsoverlay-producten falen hierin sterk — ze vervangen zorgvuldig redactionele alt door vage generieke beschrijvingen.