Ondertiteling

Ondertiteling is een tekstrepresentatie van alle betekenisvolle audio-inhoud in een video — inclusief dialoog, sprekersidentificatie, geluidseffecten en muziekwenken. Ondertiteling bestaat voor dove en slechthorende kijkers; het wordt ook veelvuldig gebruikt door horende kijkers in lawaaiige omgevingen, door gebruikers die de gesproken taal leren, en door autistische kijkers die tekst sneller verwerken dan gesproken audio.

Ondertiteling vs. ondertitels

Deze twee begrippen worden voortdurend door elkaar gehaald. Het wezenlijke onderscheid:

• Ondertiteling (captions) is bestemd voor dove en slechthorende kijkers. Ze transcribeert alle audio: dialoog, plus sprekerlabels („[VERTELLER]:“), plus geluidseffecten („[deur slaat dicht]“), plus muziekwenken („[spanning opbouwende muziek]“). Ze is in dezelfde taal als de originele audio.
• Ondertitels (subtitles) zijn bestemd voor horende sprekers van een andere taal. Ze transcriberen alleen dialoog (geen geluidseffecten, geen muziekwenken), in een andere taal dan de originele audio.

Streamingdiensten hebben dit onderscheid vertroebeld door alles „ondertitels“ of „CC“ te noemen. Voor toegankelijkheid is het van belang of de tekstinhoud ondertitelingsstijl is (bevat alle betekenisvolle audio) of ondertitelstijl (alleen dialoogvertaling).

Verborgen vs. open ondertiteling

• Verborgen ondertiteling (closed captions) wordt opgeslagen als een aparte teksttrack die de gebruiker kan in- of uitschakelen. Standaard voor webvideo (WebVTT-bestanden); standaard voor uitzend-tv (CEA-708).
• Open ondertiteling (open captions) is rechtstreeks in de videopixels gebrand en kan niet worden uitgeschakeld. Wordt gebruikt wanneer een aparte ondertiteltrack niet wordt ondersteund (sommige socialemediaplatforms, sommige verouderde contexten).

WCAG aanvaardt beide vormen; verborgen ondertiteling heeft operationeel de voorkeur omdat de originele video ongewijzigd blijft.

Wat WCAG vereist

• 1.2.2 Ondertiteling (vooraf opgenomen) — niveau AA — ondertiteling voor alle vooraf opgenomen audio in gesynchroniseerde media.
• 1.2.4 Ondertiteling (live) — niveau AA — live-ondertiteling voor live audio-inhoud.
• 1.2.6 Gebarentaal (vooraf opgenomen) — niveau AAA — gebarentaalinterpretatie aanvullend op ondertiteling.

WCAG sluit „media-alternatieven voor tekst“ uitdrukkelijk uit van de vereiste (een video die enkel bestaat als visueel alternatief voor een tekstartikel), maar dergelijke gevallen zijn zeldzaam.

Wat er in de praktijk misgaat

• Automatisch gegenereerde ondertiteling onbewerkt opgeleverd. YouTube en de meeste videoplatforms genereren automatisch ondertiteling. De nauwkeurigheid bij geaccentueerde spraak, technisch vocabulaire of achtergrondgeluid is laag — doorgaans 85–95% woordnauwkeurigheid. Onder 99% voldoet ondertiteling niet aan de wettelijke norm. Automatisch gegenereerde ondertiteling is een startpunt, geen eindproduct.
• Ontbrekende sprekersidentificatie. Een dialoog tussen twee personen zonder labels: dove kijkers kunnen niet bepalen wie wat zegt.
• Geen aanwijzingen voor geluidseffecten. De plot draait op een geluid dat de dove kijker op geen enkele manier heeft kunnen waarnemen.
• Slechte timing. Ondertiteling die 2 seconden na de dialoog op het scherm verschijnt, of blijft staan nadat de spreker verder is gegaan. Nauwkeurigheid in timing is essentieel.
• Ondertiteling met laag contrast. Witte tekst op een heldere video zonder achtergrond of schaduw. Praktisch onzichtbaar.

De minimumkwaliteitsdrempel is ondertiteling op omroepniveau: 99%+ woordnauwkeurigheid, getimed op ±50 ms, met volledige sprekersidentificatie en geluidswenken.