Inclusief ontwerp

Inclusief ontwerp is de ontwerpfilosofie die beperking beschouwt als een mismatch tussen mensen en hun omgeving, en ernaar streeft die mismatch te verkleinen door mensen met een beperking en randgevallen bewust op te nemen in het kernontwerproces — niet als achteraf toegevoegde aanpassingen, maar als ontwerpdrivers vanaf het begin.

Het onderscheidt zich van, maar is gerelateerd aan toegankelijkheid: toegankelijkheid geeft de wettelijke minimumvloer aan; inclusief ontwerp geeft aan hoe producten te ontwerpen die werken voor de breedst mogelijke diversiteit aan mensen.

Het mismatch-kader

Het conventionele medische model van beperking lokaliseert de beperking “in” de persoon — men heeft een aandoening en heeft een aanpassing nodig. Het kader van inclusief ontwerp, gepopulariseerd door Microsoft Inclusive Design en het Inclusive Design Research Centre, lokaliseert beperking in de interactie tussen de persoon en de omgeving:

• Iemand in een rolstoel wordt niet beperkt door zijn lichaam; hij wordt beperkt door trappen.
• Iemand met een ernstige motorische beperking wordt niet beperkt door zijn handen; hij wordt beperkt door een gebruikersinterface die precieze muisklikken vereist.
• Iemand met dyslexie wordt niet beperkt door zijn cognitie; hij wordt beperkt door dichte, ongestructureerde tekst.

Zodra beperking als mismatch wordt gezien, wordt toegankelijkheid een ontwerpkeuze in plaats van een correctief middel.

Drie principes van Microsoft Inclusive Design

De Inclusive Design-toolkit van Microsoft verwoordt de filosofie via drie principes:

1. Uitsluiting erkennen. Vind de mensen die uw ontwerp momenteel uitsluit en beschouw dat als een ontwerpprobleem.
2. Oplossing voor één, uitbreiding naar velen. Specifieke door beperking gedreven oplossingen blijken vaak breed bruikbaar. Stoepkanten die voor rolstoelgebruikers zijn ontworpen, bleken uiteindelijk ook voordelig voor ouders met kinderwagens, bezorgers met karren, fietsers en ouderen.
3. Leer van diversiteit. Mensen met een beperking zijn experts in hun eigen ervaring. Het centreren van hun ervaring in het ontwerpproces levert betere producten op.

Inclusief ontwerp versus universeel ontwerp

De termen overlappen maar hebben verschillende wortels:

• Universeel ontwerp — bedacht door Ronald Mace aan de NC State University in de jaren tachtig. Ontstaan in de architectuur (verlaagde stoepkanten, hellingbanen, automatische deuren). Zeven principes die veel worden geciteerd in de bebouwde omgeving.
• Inclusief ontwerp — de term die vaker wordt gebruikt in digitaal en productontwerp, gepopulariseerd door Microsoft, het Inclusive Design Research Centre aan OCAD en de UK Design Council. Behandelt inclusie doorgaans als een iteratief proces in plaats van een vastgesteld doel.

Beide termen beschrijven ruwweg dezelfde filosofie met een iets andere nadruk. “Universeel ontwerp” is vaker architectureel; “inclusief ontwerp” vaker digitaal.

Hoe het er in de praktijk uitziet

Een team dat inclusief ontwerp toepast, heeft de neiging om:

• Gebruikers met een beperking te werven voor gebruikerstesten vanaf dag één — niet als afzonderlijke “toegankelijkheidsreview” maar als onderdeel van het reguliere testrooster.
• Personaspectra te gebruiken die permanente, tijdelijke en situationele beperkingen omvatten (een permanent éénarmige, een ouder die een baby vasthoudt, een werknemer die boodschappen draagt — allen staan voor vergelijkbare UI-uitdagingen).
• Te ontwerpen voor invoervariëteit — toetsenbord, muis, aanraking, spraak, schakelaars — in plaats van eerst voor muis met toetsenbord “ondersteuning” achteraf.
• WCAG als vloer te beschouwen, niet als doel. Wie enkel WCAG AA heeft behaald, heeft inclusief ontwerp niet gedaan; men heeft het wettelijke minimum gedaan.

De korte samenvatting: toegankelijkheid zorgt ervoor dat niemand buitengesloten wordt; inclusief ontwerp zorgt ervoor dat iedereen welkom is.