Łotwa

Łotewski reżim dostępności cyfrowej obejmuje trzy ustawy nałożone na fundament konstytucyjny i traktatowy. Przekrojowa ustawa o niepełnosprawności (Invaliditātes likums) z 2010 r. ustanowiła ramy; ustawa o dostępności usług społeczeństwa informacyjnego dla publiczności z 2020 r. transponowała dyrektywę (UE) 2016/2102 (Dyrektywę w sprawie dostępności stron internetowych); a samodzielna ustawa o dostępności produktów i usług (Produktu un pakalpojumu piekļūstamības likums) z 2023 r. transponowała dyrektywę (UE) 2019/882 (Europejski Akt o Dostępności), z materialnymi obowiązkami obowiązującymi od 28 czerwca 2025 r. Pod wszystkimi trzema leży łotewska Konstytucja (Satversme) z 1922 r. oraz ratyfikacja CRPD przez Łotwę z 1 marca 2010 r.

Fundament konstytucyjny i traktatowy

Konstytucja Republiki Łotewskiej — Satversme — została przyjęta przez Zgromadzenie Konstytucyjne 15 lutego 1922 r., zawieszona w okresie sowieckim i przywrócona w pełni po deklaracji niepodległości z 1990 r. Rozdział praw podstawowych (Rozdział VIII), dodany w 1998 r., jest istotną częścią dla dostępności. Dwa artykuły wykonują większość pracy: artykuł 91 gwarantuje, że „wszyscy ludzie na Łotwie są równi wobec prawa i sądów“ oraz że prawa człowieka „realizowane są bez jakiejkolwiek dyskryminacji“ — odczytywany przez Sąd Konstytucyjny (Satversmes tiesa) jako obejmujący niepełnosprawność jako przyczynę zakazaną; oraz artykuł 109 ustanawia prawo do zabezpieczenia społecznego, w tym „w przypadku niepełnosprawności“. Sąd Konstytucyjny oparł kilka rozstrzygnięć w sprawach dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami na tych dwóch przepisach, traktując je jako podlegające egzekucji, a nie wyłącznie programowe.

Łotwa podpisała Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych 18 lipca 2008 r. i ratyfikowała ją 1 marca 2010 r.; Konwencja weszła w życie dla Łotwy 31 marca 2010 r. Protokół Fakultatywny ratyfikowano w tej samej dacie. Artykuł 9 CRPD (dostępność) i artykuł 33 (krajowe wdrażanie i monitorowanie) to przepisy prawa międzynarodowego najczęściej cytowane w łotewskich pracach nad polityką dostępności. Niezależnym mechanizmem monitorującym w rozumieniu art. 33 ust. 2 CRPD jest Ombudsman of the Republic of Latvia (Tiesībsargs) — konstytucyjnie niezależny urząd z bezpośrednim umocowaniem przed Sądem Konstytucyjnym i z uprawnieniem do badania skarg dotyczących dyskryminacji w zakresie dostępności zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Uwagi Końcowe Komitetu CRPD do raportu wstępnego Łotwy wskazały dostępność środowiska zbudowanego, dostępność informacji i komunikacji, deinstytucjonalizację oraz edukację włączającą jako luki priorytetowe. Wdrażająca WAD ustawa z 2020 r. oraz wdrażająca EAA ustawa o dostępności produktów i usług z 2023 r. są odczytywane w łotewskich dokumentach politycznych jako bezpośrednie odpowiedzi na dotyczący informacji i komunikacji człon tych uwag.

Przekrojowe zabezpieczenie: ustawa o niepełnosprawności

Ustawa o niepełnosprawności (Invaliditātes likums) została przyjęta 20 maja 2010 r. i weszła w życie 1 stycznia 2011 r., zastępując starszą ustawę z 1992 r. o ochronie medycznej i społecznej osób niepełnosprawnych. Ustawa jest przekrojowym krajowym instrumentem praw osób z niepełnosprawnościami: definiuje niepełnosprawność na potrzeby łotewskiej praktyki administracyjnej, określa procedurę orzekania o niepełnosprawności prowadzoną przez Państwową Komisję Lekarską ds. Oceny Stanu Zdrowia i Zdolności do Pracy (Veselības un darbspēju ekspertīzes ārstu valsts komisija, VDEĀVK), ustanawia prawa do urządzeń wspomagających i usług asystenta osobistego oraz — co najistotniejsze dla dostępności cyfrowej — nakłada na podmioty państwowe i samorządowe ogólny obowiązek zapewnienia dostępności usług i informacji dla osób z niepełnosprawnościami.

Ogólny obowiązek dostępności w ustawie o niepełnosprawności jest ramowym hakiem, który operacjonalizują bardziej szczegółowa wdrażająca WAD ustawa z 2020 r. i wdrażająca EAA ustawa z 2023 r. Tam, gdzie żadna z tych szczegółowych ustaw nie obejmuje konkretnego niedoboru dostępności (na przykład dostępności osobistej usługi gminnej lub dostępności drukowanej ulotki informacyjnej sprzed zakresu WAD), ogólny obowiązek z ustawy o niepełnosprawności pozostaje dostępny, z Rzecznikiem jako forum rozpatrywania skarg i ostatecznie sądami administracyjnymi jako ścieżką odwoławczą.

Dostępność sektora publicznego: ścieżka WAD

Dyrektywa (UE) 2016/2102 — Dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych (WAD) — została transponowana do prawa łotewskiego poprzez ustawę o dostępności usług społeczeństwa informacyjnego dla publiczności (Likums par sabiedrības informēšanas pakalpojumu pieejamību), przyjętą przez Saeimę w 2020 r. i obowiązującą od tego samego roku. Transpozycja nadeszła tuż poza unijnym terminem 23 września 2018 r., po przeciągniętym cyklu redakcyjnym, w którym leżące u podstaw obowiązki zostały już nałożone rozporządzeniem Rady Ministrów w oczekiwaniu na transpozycję na poziomie ustawy.

Ustawa zobowiązuje każdy podmiot sektora publicznego na Łotwie — administrację centralną, Kancelarię Saeimy, gminy, finansowane przez państwo uniwersytety, szpitale prowadzone przez podmioty publiczne oraz kontrolowane publicznie podmioty w rozszerzonej unijnej definicji „podmiotu sektora publicznego“ — do dostosowania swoich stron internetowych i aplikacji mobilnych do normy technicznej określonej we wdrażającym rozporządzeniu Rady Ministrów. Wynikają z tego trzy konkretne obowiązki:

• Zgodność. Strony internetowe i aplikacje mobilne muszą być zgodne ze zharmonizowaną normą europejską EN 301 549 (obecnie wersja 3.2.1, wersja uwzględniająca WCAG 2.1 poziom AA). Łotewskie wdrażające rozporządzenie Rady Ministrów ustala poprzeczkę zgodności na poziomie WCAG 2.1 AA w oczekiwaniu na formalną aktualizację EN 301 549 śledzącą WCAG 2.2.
• Deklaracja dostępności. Każdy objęty zakresem podmiot musi opublikować, w języku łotewskim, ustrukturyzowaną deklarację dostępności obejmującą status zgodności, treści wykraczające poza zakres dyrektywy (widżety stron trzecich, starsze dokumenty biurowe sprzed września 2018 r., zarchiwizowane nagrania) oraz mechanizm skargowy. Deklaracja musi być nadająca się do odczytu maszynowego i trafia do krajowego rejestru prowadzonego przez VARAM.
• Procedura informacji zwrotnej i egzekwowania. Użytkownicy muszą mieć możliwość złożenia skargi dotyczącej dostępności do objętego zakresem podmiotu. Nierozwiązane skargi mogą być eskalowane do Rzecznika, którego ustawa wyznacza jako krajowy organ rozpatrujący skargi.

Organem nadzorującym po stronie metodyki i monitorowania jest Ministry of Environmental Protection and Regional Development (Vides aizsardzības un reģionālās attīstības ministrija, VARAM) — łotewskie ministerstwo prowadzące portfel cyfrowego rządu i e-usług. VARAM publikuje krajową metodykę monitorowania, prowadzi okresowe skany uproszczone i pogłębione wymagane decyzją Komisji (UE) 2018/1523 oraz składa dwuletni raport Łotwy z wdrażania WAD Komisji Europejskiej. Rzecznik rozpatruje skargi indywidualne i sprawy dotyczące dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność ujmowane wokół niedostępnych usług cyfrowych sektora publicznego; oba organy koordynują działania poprzez memorandum o współpracy obowiązujące od 2021 r.

Metodyka monitorowania VARAM, opublikowana w obecnej formie w 2022 r. i udoskonalona w 2024 r., obejmuje około 4000–5000 objętych zakresem stron internetowych i aplikacji mobilnych w łotewskim sektorze publicznym. Transza skanów uproszczonych odbywa się co roku; transza skanów pogłębionych jest mniejsza (zazwyczaj 30–60 witryn na cykl) i wykorzystuje połączenie narzędzi automatycznych i ręcznych testów z technologią wspomagającą.

Dostępność sektora prywatnego: ścieżka EAA

Europejski Akt o Dostępności — dyrektywa (UE) 2019/882 — został transponowany do prawa łotewskiego jako samodzielna ustawa: ustawa o dostępności produktów i usług (Produktu un pakalpojumu piekļūstamības likums), przyjęta przez Saeimę 8 czerwca 2023 r. i uzupełniona rozporządzeniami Rady Ministrów w sprawie oceny zgodności, nadzoru rynku oraz ujawniania informacji o dostępności w trakcie 2024 r. Materialne obowiązki przedsiębiorstw weszły w życie w ogólnounijnej dacie rozpoczęcia stosowania 28 czerwca 2025 r.

Łotewska transpozycja obejmuje pełny zakres produktów i usług dyrektywy:

• Produkty: sprzęt komputerowy i systemy operacyjne, terminale samoobsługowe (bankomaty, automaty biletowe, kioski do odprawy), konsumenckie urządzenia końcowe z interaktywnymi funkcjami obliczeniowymi służące do dostępu do audiowizualnych usług medialnych, konsumenckie urządzenia końcowe służące do dostępu do usług łączności elektronicznej oraz czytniki książek elektronicznych.
• Usługi: usługi łączności elektronicznej, usługi zapewniające dostęp do audiowizualnych usług medialnych, elementy usług transportu pasażerskiego lotniczego, autobusowego, kolejowego i wodnego, konsumenckie usługi bankowe, książki elektroniczne i dedykowane oprogramowanie oraz usługi handlu elektronicznego.

Ustawa zapożycza przewidziane w dyrektywie wyłączenie mikroprzedsiębiorstw dosłownie: przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 10 osób i o rocznym obrocie lub sumie bilansowej nieprzekraczających 2 mln € są zwolnione z obowiązków po stronie usług (ale nie z obowiązków po stronie produktów, które opierają się na teście producenta, a nie pracodawcy). Okres przejściowy dla terminali będących już w użyciu 28 czerwca 2025 r. rozciąga się do 28 czerwca 2045 r. lub do końca ekonomicznie użytecznego okresu eksploatacji terminala, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej — długi ogon skalibrowany do cyklu amortyzacji bankomatów oddziałowych i automatów biletowych sieci transportowych.

Organem nadzoru rynku jest Consumer Rights Protection Centre (Patērētāju tiesību aizsardzības centrs, PTAC), działający w ramach Ministerstwa Gospodarki. PTAC był naturalnym wyznaczeniem w łotewskim krajobrazie instytucjonalnym: prowadzi już nadzór rynku ogólnego bezpieczeństwa produktów konsumenckich, ram kredytu konsumenckiego oraz egzekwowania nieuczciwych praktyk handlowych, a doczepiony EAA rozszerza ten zasięg na dostępność. Koordynacja sektorowa przewidziana jest z Bankiem Łotwy (w zakresie konsumenckich usług bankowych), z Urzędem Łączności Elektronicznej (Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija, SPRK — regulator usług użyteczności publicznej) w zakresie łączności elektronicznej oraz z Krajową Radą Elektronicznych Środków Masowego Przekazu (Nacionālā elektronisko plašsaziņas līdzekļu padome, NEPLP) w zakresie audiowizualnych usług medialnych. Transgraniczny nadzór rynku odbywa się zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu UE 2019/1020 i jest koordynowany za pośrednictwem unijnego Systemu Informacyjno-Komunikacyjnego do celów Nadzoru Rynku (ICSMS).

Łotewski język migowy i dostępność komunikacji

Ustawa o języku urzędowym (Valsts valodas likums) z 1999 r. ustanawia łotewski jako język urzędowy Republiki. Artykuł 4 ustawy uznaje łotewski język migowy (latviešu zīmju valoda, LSL) za język komunikacji społeczności osób głuchych na Łotwie — czyniąc Łotwę jednym z wcześniejszych państw członkowskich UE nadających ustawowe uznanie krajowemu językowi migowemu. Praktyczne wdrożenie pozostało w tyle za formalnym uznaniem: tłumaczenie LSL w usługach publicznych, w postępowaniach sądowych i w mediach audiowizualnych zapewniane jest na zasadzie na żądanie i przy ograniczonych zasobach, a Uwagi Końcowe Komitetu CRPD na temat Łotwy wskazały lukę między formalnym uznaniem LSL a faktyczną dostępnością tłumaczenia jako obszar wymagający skoordynowanego działania. Wymagania wdrażającej WAD ustawy z 2020 r. dotyczące treści wideo z audiodeskrypcją i z tłumaczeniem na język migowy dla stron internetowych sektora publicznego oraz wymagania wdrażającej EAA ustawy z 2023 r. dotyczące dostępnych audiowizualnych usług medialnych są obecnie głównymi wektorami zamykania tej luki po stronie usług cyfrowych.

Normy techniczne i zgodność

Poprzeczka zgodności na ścieżce sektora publicznego (WAD) i sektora prywatnego (EAA) opiera się na tej samej unijnej normie zharmonizowanej, EN 301 549, obecnie obowiązującej w wersji 3.2.1. EN 301 549 przyjmuje WCAG 2.1 poziom AA jako podstawowy wymóg zgodności treści internetowych i dodaje dodatkowe wymagania specyficzne dla aplikacji mobilnych, natywnego oprogramowania, dokumentów innych niż internetowe, sprzętu i funkcji łączności. Aktualizacja normy w celu uwzględnienia WCAG 2.2 jest w toku w ETSI i CEN-CENELEC; po jej opublikowaniu oczekuje się, że zarówno metodyka monitorowania WAD VARAM, jak i wytyczne nadzoru rynku EAA PTAC będą śledzić nową wersję w ramach harmonogramu przejściowego.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 2024 r. w sprawie dostępności produktów i usług ICT, przyjęte jako przepisy wykonawcze do ustawy o dostępności produktów i usług, określa procedury oceny zgodności, formę unijnej deklaracji zgodności wymaganej dla objętych zakresem produktów, wymagania dotyczące dokumentacji technicznej, interakcję z oznakowaniem CE oraz reżim językowy (deklaracje wydawane są w języku łotewskim, z tłumaczeniami na inne języki urzędowe UE dostarczanymi zgodnie z wymogami organów przyjmującego państwa członkowskiego).

W przypadku deklaracji dostępności — wymaganych na mocy ustawy wdrażającej WAD — wzór z decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2018/1523 jest przestrzegany dosłownie, przy czym krajowy szablon VARAM zapewnia ustrukturyzowane pola dla statusu zgodności, części treści wykraczających poza zakres ustawy, daty ostatniego przeglądu oraz danych kontaktowych kanału skarg dotyczących dostępności objętego zakresem podmiotu. Wymóg informacji o dostępności w sektorze prywatnym na mocy ustawy o dostępności produktów i usług jest lżejszy: ustrukturyzowana informacja „dla konsumentów“, prostym językiem, obejmująca to, jak produkt lub usługa zostały udostępnione, dokąd kierować skargi dotyczące dostępności oraz jaka norma zgodności została zastosowana jako podstawa.

Kary — pełna piramida ryzyka

Jak gdzie indziej w UE, kolumna kar administracyjnych jest podstawą pięciowarstwowej piramidy ryzyka: (1) kary administracyjne na mocy wdrażającej EAA ustawy o dostępności produktów i usług oraz nakazy działań naprawczych na mocy ustawy wdrażającej WAD; (2) cywilne odszkodowania za dyskryminację, bez limitu na mocy łotewskiego prawa deliktowego; (3) wykluczenie z zamówień publicznych, z konsekwencjami dla przychodów z ofert często przewyższającymi samą karę; (4) ekspozycja na ochronę konsumentów / dochodzenie roszczeń zbiorowych w ramach ogólnego postępowania cywilnego; oraz (5) postępowania Komisji UE w sprawie naruszeń przeciwko państwu łotewskiemu za systemowe niewdrożenie. Wszystkie poniższe kwoty przedstawiono w euro (Łotwa przyjęła euro 1 stycznia 2014 r.).

Warstwa 1 — kary administracyjne

Artykuł 30 EAA zobowiązuje każde państwo członkowskie do ustanowienia kar, które są „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające“. Łotewska transpozycja wdraża ten test poprzez wielostopniowe przepisy o karach administracyjnych w ustawie o dostępności produktów i usług, z wyższymi progami zarezerwowanymi dla powtarzających się lub systemowych naruszeń. Po stronie wdrażającej WAD łotewska ustawa preferuje nakazy działań naprawczych nad kary pieniężne w pierwszej instancji — filozofia regulacyjna zgodna z szerszą praktyką rozpatrywania skarg przez Rzecznika.

Pułap progu „bardzo poważnego“ Łotwy plasuje się na dolnym końcu ogólnounijnego rozrzutu. Dla porównania: niemiecka BFSG §37 ogranicza kary jednorazowe do 100 000 €; francuskie rozporządzenie transponujące z 2023 r. dopuszcza kary administracyjne do 50 000 € za niezgodny produkt, z karami za każdy dzień trwającej niezgodności; hiszpańska Ley 11/2023 ustanawia stopniowane ramy sięgające 1 000 000 € za naruszenia „bardzo poważne“; włoska transpozycja (D.Lgs. 82/2022) ogranicza do 40 000 €; a Holandia zasygnalizowała ekspozycję do 5% rocznego obrotu za naruszenia systemowe. Łotewskie kwoty śledzą dolny koniec unijnego zakresu — odzwierciedlenie zarówno stosunkowo mniejszego rynku krajowego, jak i deklarowanej preferencji łotewskiego organu regulacyjnego dla nakazów działań naprawczych i nadzorowanej naprawy zamiast wysokich kar jednorazowych, przynajmniej w pierwszym cyklu nadzoru. Upoważnienie ustawowe pozwala jednak PTAC nakładać kary powyżej pułapu 14 000 €, gdy waga, czas trwania i korzyść ekonomiczna naruszenia to uzasadniają — przybliżając praktyczny pułap do typowych kar PTAC z zakresu ochrony konsumentów, które przy okazji przekraczały 100 000 € wobec dużych osób prawnych.

Warstwa 2 — cywilne odszkodowania za dyskryminację (bez limitu)

Poza ścieżką kar administracyjnych skarżący na mocy ustawy o niepełnosprawności oraz ogólnych przepisów antydyskryminacyjnych łotewskiego prawa cywilnego mogą dochodzić równoległych roszczeń cywilnych przed sądami powszechnymi zarówno o szkody majątkowe, jak i niemajątkowe (moralne). Łotewskie prawo deliktowe nie ustanawia ustawowego limitu dla szkód niemajątkowych — sądy oceniają je przez pryzmat wagi naruszenia, czasu trwania dyskryminującego postępowania, wielkości i zasobów pozwanego oraz szerszych implikacji sprawy dla interesu publicznego. Zasądzenia w sprawach o dyskryminację ze względu na niepełnosprawność w ostatniej dekadzie zazwyczaj mieściły się w przedziale 500–3 000 € na powoda, przy niewielkiej liczbie głośnych spraw sięgających 5 000–10 000 €, gdzie dyskryminujący wpływ na grupę użytkowników był dobrze udokumentowany. Ścieżka cywilna jest pathwayem o wyższej ekspozycji w sprawach dotyczących imiennych indywidualnych powodów, zwłaszcza gdy wielu skarżących może zostać połączonych na mocy łotewskich przepisów postępowania cywilnego o powiązanych roszczeniach.

Warstwa 3 — wykluczenie z zamówień publicznych

Łotewska ustawa o zamówieniach publicznych (Publisko iepirkumu likums), transponująca unijne dyrektywy o zamówieniach, wymaga od instytucji zamawiających uwzględniania dostępności od etapu specyfikacji technicznych i dopuszcza wykluczenie oferentów, w stosunku do których stwierdzono dopuszczenie się poważnego wykroczenia zawodowego — kategoria obejmująca rozstrzygnięte decyzje o dyskryminacji związanej z dostępnością i istotne ustalenia o karach administracyjnych na mocy ustawy o dostępności produktów i usług. Dla dostawców sprzedających do łotewskiego sektora publicznego utrata kwalifikowalności oferty w aktywnym zamówieniu (typowe wartości umów wynoszą od 200 000 € do kilku milionów euro) rutynowo przewyższa karę administracyjną, która wywołała wykluczenie, o jeden do dwóch rzędów wielkości.

Warstwa 4 — ekspozycja na ochronę konsumentów i ekspozycja zbiorowa

Łotwa transponowała dyrektywę (UE) 2020/1828 w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmiany z 2023 r. w ustawie o ochronie praw konsumentów. Usługa cyfrowa, która systematycznie wyklucza grupę użytkowników z niepełnosprawnościami, może dać podstawę do zbiorowego powództwa przedstawicielskiego wniesionego przez uprawnioną organizację ochrony konsumentów w imieniu poszkodowanych konsumentów, z odszkodowaniami ocenianymi na zasadzie per powód i sumowanymi. Ramy te są nowe w łotewskiej praktyce i pierwsze powództwo przedstawicielskie oparte na dostępności nie zostało jeszcze wniesione, ale PTAC zasygnalizowało w swoim planie nadzoru na 2025 r., że wykorzysta te ramy tam, gdzie będzie to właściwe.

Warstwa 5 — postępowania Komisji UE w sprawie naruszeń (na poziomie państwa)

Największa liczba ekspozycji w unijnym krajobrazie dostępności nie jest karą na przedsiębiorstwo — jest to ryczałt i kara dzienna, które Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej może nałożyć na państwo członkowskie na mocy art. 260 ust. 2 TFUE za brak transpozycji lub egzekwowania dyrektywy UE. Komunikat Komisji z 2025 r. w sprawie sankcji finansowych ustala orientacyjną minimalną płatność ryczałtową za niezastosowanie się do wcześniejszego wyroku TSUE na poziomie około 680 000 € dla Łotwy, z dziennymi karami obliczanymi od podstawy około 500–3 500 € dziennie pomnożonej przez współczynniki wagi i czasu trwania. Łotwa otrzymała uzasadnioną opinię Komisji w 2019 r. za opóźnioną transpozycję WAD; postępowanie zostało zamknięte w 2020 r. po przyjęciu przez Saeimę ustawy wdrażającej WAD. Postępowanie związane z EAA pozostaje wiarygodnym ryzykiem na lata 2026–28 dla każdego państwa członkowskiego, w którym krajowa infrastruktura egzekwowania pozostaje w tyle. Presja otwartego postępowania Komisji w sprawie naruszenia rutynowo powoduje skokową zmianę w tym, jak agresywnie krajowy organ regulacyjny wykorzystuje istniejące uprawnienia do nakładania kar administracyjnych.

Praktyka egzekwowania i perspektywy

Egzekwowanie w sektorze publicznym na mocy ustawy wdrażającej WAD było stałe, lecz nie szczególnie agresywne: metodyka monitorowania VARAM wytwarza coroczną rundę skanów uproszczonych obejmującą około 4000 objętych zakresem stron internetowych oraz mniejszą transzę skanów pogłębionych liczącą około 30–60 witryn na cykl. Ustalenia niezgodności wywołują w pierwszej kolejności korespondencję w sprawie działań naprawczych, z karami administracyjnymi zarezerwowanymi dla powtarzającej się niezgodności lub przypadków, gdy podmiot sektora publicznego odmawia współpracy. Opublikowany zbiór spraw Rzecznika dotyczących dyskryminacji w zakresie dostępności rósł rok do roku od 2020 r., a ostatnie wyróżniające się sprawy dotyczyły niedostępności portali usług gminnych, niedostępności interfejsu elektronicznej deklaracji państwowej służby skarbowej w starszych wersjach oraz dostępności treści audiowizualnych na platformie nadawcy publicznego na żądanie.

Egzekwowanie w sektorze prywatnym na mocy ustawy o dostępności produktów i usług rozpoczęło się dopiero 28 czerwca 2025 r. i wciąż znajduje się w pierwszym cyklu nadzoru według stanu na połowę 2026 r. Program nadzoru rynku PTAC priorytetowo traktuje (zgodnie z opublikowanym planem prac na lata 2025–2026): dostępność aplikacji bankowych, dostępność procesu zakupu w handlu elektronicznym, samoobsługowe kioski biletowe w głównych węzłach transportowych i na Międzynarodowym Lotnisku w Rydze oraz urządzenia i oprogramowanie czytników książek elektronicznych wprowadzane na rynek łotewski. Pierwsza runda decyzji o karach administracyjnych na mocy przepisów zmienionych przez EAA oczekiwana jest w drugiej połowie 2026 r.; obecne oczekiwanie środowiska regulacyjnego jest takie, że PTAC da regulowanym podmiotom krótki formalny okres karencji (zazwyczaj 60-dniowe okno na działania naprawcze) przed nakładaniem kar, z wyjątkiem przypadków rażącej lub powtarzającej się niezgodności.

Rola Rzecznika łącząca dwie ścieżki — formalne skargi na mocy ustawy wdrażającej WAD, szersze skargi dotyczące dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność na mocy ustawy o niepełnosprawności i Konstytucji — nadal się rozszerzała. Roczne raporty Rzecznika za lata 2023 i 2024 zawierały obszerne sekcje o ustaleniach i zaleceniach dotyczących dostępności cyfrowej, a kilka głośnych opinii Rzecznika skłoniło organy państwowe do dobrowolnej naprawy bez przechodzenia do postępowania przed sądem administracyjnym. Tam, gdzie opinie Rzecznika zostały zignorowane, urząd przy okazji wnosił bezpośrednio powództwa o kontrolę konstytucyjną przed Sądem Konstytucyjnym — kanał proceduralny niedostępny dla organów regulacyjnych w większości innych państw członkowskich UE.

Co nadchodzi w latach 2026–27

Trzy konkretne zjawiska do obserwacji. Po pierwsze, przepisy wykonawcze Rady Ministrów do ustawy o dostępności produktów i usług są operacjonalizowane przez 2026 r.: szczegółowe wymagania dotyczące treści dokumentacji technicznej, forma unijnej deklaracji zgodności dla objętych zakresem produktów oraz procedura wyznaczania jednostek notyfikowanych w ramach systemu oceny zgodności EAA. Po drugie, VARAM zasygnalizował (maj 2025 r.) zaktualizowaną krajową metodykę monitorowania WAD zaprojektowaną w celu dostosowania monitorowania na Łotwie do WCAG 2.2, gdy EN 301 549 formalnie zacznie śledzić nową wersję, z docelowym oknem przyjęcia na początku 2027 r. Po trzecie, urząd Rzecznika przygotowuje kompleksowy raport o prawach w zakresie dostępności dla Saeimy obejmujący okres wdrażania 2020–25 — dokument, który ma napędzić kolejną rundę dostosowań politycznych obu ustaw transponujących.

Po stronie monitorowania międzynarodowego kolejny raport okresowy Łotwy dla Komitetu CRPD przypada na 2027 r., a wdrażanie dostępności na ścieżkach WAD i EAA będzie odgrywać poczesną rolę w kolejnej rundzie Uwag Końcowych. Obowiązujący obecnie Krajowy Plan ds. Niepełnosprawności, przyjęty przez Radę Ministrów w 2023 r. i obejmujący lata do 2027 r., porządkuje ścieżkę wdrażania w odpowiedzialnych administracjach (Ministerstwo Opieki Społecznej, VARAM, PTAC, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Zdrowia), względem których przegląd CRPD będzie mierzyć postępy.