Cypr

Cypryjski system dostępności cyfrowej opiera się na trzech warstwach ustawodawczych skumulowanych przez ćwierć wieku. Przekrojowa ustawa o prawach osób z niepełnosprawnościami z 2000 r. — Persons with Disabilities Law (Ο περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμος 127(Ι)/2000) — zapewnia materialną podstawę. Strony internetowe i aplikacje mobilne sektora publicznego są objęte regulacją od 2018 r., kiedy Ustawa 119(I)/2018 (Νόμος 119(Ι)/2018) transponowała unijną Dyrektywę o dostępności stron internetowych (WAD). Sektor prywatny dołączył w 2023 r., gdy Ustawa 89(I)/2023 (Νόμος 89(Ι)/2023) transponowała Europejski Akt o Dostępności (EAA) z obowiązującym w całej UE terminem stosowania od 28 czerwca 2025 r. Art. 28 Konstytucji z 1960 r. stanowi fundament wszystkich trzech warstw.

Uwaga o zakresie geograficznym. Niniejsza strona dotyczy Republiki Cypryjskiej — uznanego przez społeczność międzynarodową państwa i członka UE. Północny Cypr funkcjonuje pod odrębną de facto administracją, nieuznawną na arenie międzynarodowej, z odmiennymi ramami prawnymi wykraczającymi poza zakres niniejszego opracowania.

Konstytucyjne i traktatowe podstawy systemu

Konstytucja Republiki Cypryjskiej z 1960 r. otwiera katalog praw klauzulą ogólnej równości. Art. 28 (Άρθρο 28) stanowi, że „każda osoba jest równa wobec prawa, administracji i wymiaru sprawiedliwości i jest uprawniona do ich równej ochrony i traktowania“ — sformułowanie, które Sąd Najwyższy Cypru odczytał jako nakładające na Państwo pozytywne obowiązki usuwania barier w równym uczestnictwie, a nie jedynie zakaz jawnego różnicowania. Klauzula jest rutynowo przywoływana w odwołaniach do sądu administracyjnego od decyzji o nałożeniu kar na podstawie ustaw o prawach osób z niepełnosprawnościami.

Cypr ratyfikował Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami 27 czerwca 2011 r.; Protokół fakultatywny został ratyfikowany łącznie z konwencją. CRPD weszła w życie dla Cypru 27 lipca 2011 r. i ma bezpośredni skutek w prawie cypryjskim na podstawie art. 169 ust. 3 Konstytucji, który przyznaje ratyfikowanym traktatom pierwszeństwo przed kolidującym ustawodawstwem krajowym. Najczęściej cytowanymi instrumentami prawa międzynarodowego w cypryjskich dokumentach polityki dostępności są art. 9 CRPD (dostępność) i art. 33 (wdrożenie i monitorowanie). Departament Włączenia Społecznego Osób z Niepełnosprawnościami jest wyznaczonym rządowym punktem kontaktowym na podstawie art. 33 ust. 1; Komisarz ds. Administracji i Praw Człowieka jest wyznaczonym niezależnym mechanizmem monitorowania na podstawie art. 33 ust. 2.

Uwagi Komitetu CRPD do sprawozdania wstępnego Cypru (2017) wskazały na powolne tempo wdrożenia dostępności w środowisku zabudowanym, luki w edukacji włączającej i potrzebę silniejszej egzekucji ram równości — kwestie, które transpozycja EAA z 2023 r. i Krajowy Plan Działań na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami częściowo adresują.

Cypryjski język migowy (Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα, CSL) ma formalne uznanie prawne od 2006 r., kiedy nowelizacje Ustawy o osobach z niepełnosprawnościami ustanowiły prawo do tłumaczenia na CSL w kontaktach z organami publicznymi, postępowaniach sądowych i placówkach edukacyjnych. CSL jest językowo odrębny od greckiego języka migowego, choć oba środowiska łączy geograficzna i kulturowa bliskość; posiada własną gramatykę, słownictwo i warianty dialektalne.

Przekrojowa podstawa: Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami

Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami (Ο περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμος 127(Ι)/2000) jest przekrojowym aktem o prawach osób z niepełnosprawnościami, obowiązującym od 2000 r. i wielokrotnie nowelizowanym — ostatnio w celu dostosowania do ratyfikacji CRPD (2011) i doprecyzowania architektury instytucjonalnej (2017, 2021). Ustawa definiuje niepełnosprawność funkcjonalnie, ustanawia zasadę równego traktowania, określa obowiązki racjonalnych usprawnień dla pracodawców i usługodawców, powołuje Departament Włączenia Społecznego Osób z Niepełnosprawnościami (Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες, DSID) jako punkt wdrożeniowy i tworzy mechanizm koordynacji międzyresortowej prowadzący Krajowy Plan Działań na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami.

Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami nie określa sama technicznych standardów dostępności dla stron internetowych ani produktów — te zawarte są w aktach wywodzących się z prawa UE — lecz stanowi podstawę dla indywidualnych roszczeń w przypadkach, gdy naruszenie obowiązków dostępności przez podmiot publiczny lub prywatny powoduje szkodę. Powództwa cywilne na podstawie L127(I)/2000 mogą być wnoszone do Sądów Okręgowych o odszkodowania materialne i niematerialne, bez ustawowego limitu odszkodowania niematerialnego.

Dostępność sektora publicznego: ścieżka WAD przez L119(I)/2018

Dyrektywa (UE) 2016/2102 — Dyrektywa o dostępności stron internetowych (WAD) — została transponowana do prawa cypryjskiego przez Ustawę 119(I)/2018 (Ο περί της Προσβασιμότητας των Ιστότοπων και των Εφαρμογών για Φορητές Συσκευές των Οργανισμών του Δημόσιου Τομέα Νόμος), uchwaloną w 2018 r. w terminie wskazanym przez UE (23 września 2018 r.). Ustawa nakłada na każdy organ sektora publicznego Republiki Cypryjskiej obowiązek dostosowania stron internetowych i aplikacji mobilnych do standardu technicznego określonego w ustawie — obejmuje centralne ministerstwa, organizacje quasi-rządowe, samorządy lokalne, publiczne uczelnie wyższe, publicznie finansowane szpitale i przedsiębiorstwa publiczne spełniające unijną definicję „organu sektora publicznego“.

Z ustawy wynikają trzy konkretne obowiązki:

• Zgodność. Strony internetowe i aplikacje mobilne muszą być zgodne ze zharmonizowaną normą europejską EN 301 549 (aktualnie v3.2.1, obejmującą WCAG 2.1 poziom AA). Krajowa metodologia monitorowania, opublikowana przez Wiceministrstwo Badań Naukowych, Innowacji i Polityki Cyfrowej, ustala poziom zgodności na WCAG 2.1 AA do czasu formalnej aktualizacji EN 301 549 do WCAG 2.2.
• Oświadczenie o dostępności. Każdy objęty zakresem podmiot musi opublikować — w języku greckim (i w praktyce również angielskim, zgodnie z dwujęzyczną tradycją administracyjną Cypru) — ustrukturyzowane oświadczenie o dostępności obejmujące status zgodności, treści wykraczające poza zakres dyrektywy i mechanizm skarg. Oświadczenie jest odczytywalne maszynowo i trafia do krajowego rejestru prowadzonego przez Wiceministrstwo.
• Procedura informacji zwrotnej i egzekucji. Użytkownicy muszą mieć możliwość składania skarg do objętego zakresem podmiotu. Nierozstrzygnięte skargi można eskalować do Wiceministrstwa, które pełni funkcję krajowego organu egzekucyjnego WAD.

Organem nadzorującym jest Wiceministrstwo Badań Naukowych, Innowacji i Polityki Cyfrowej (Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, DMRID), utworzone w 2020 r. jako wyspecjalizowana administracja ds. polityki cyfrowej wydzielona z poprzedniego Departamentu Łączności Elektronicznej. DMRID prowadzi okresowe rundy monitorowania wymagane przez decyzję Komisji (UE) 2018/1523 (decyzja metodologiczna), publikując wyniki uproszczonych i pogłębionych skanów do krajowego rejestru oświadczeń o dostępności. Pierwszy pełny cypryjski cykl monitorowania WAD zakończono w 2022 r., a drugi w 2024 r.; oba wykazały istotne wyniki częściowej niezgodności w rządowym obszarze centralnym, z harmonogramami działań naprawczych wynoszącymi średnio 6–9 miesięcy na ustalenie.

Dostępność sektora prywatnego: ścieżka EAA przez L89(I)/2023

Europejski Akt o Dostępności — Dyrektywa (UE) 2019/882 — został transponowany do prawa cypryjskiego jako samodzielna ustawa, Ustawa 89(I)/2023 (Ο περί των Απαιτήσεων Προσβασιμότητας Προϊόντων και Υπηρεσιών Νόμος), uchwalona w połowie 2023 r. z przekroczeniem unijnego terminu transpozycji 28 czerwca 2022 r. o około dwanaście miesięcy — Cypr znalazł się wśród państw członkowskich, które otrzymały wstępne pisma o naruszeniu prawa od Komisji; procedurę zamknięto bez eskalacji po uchwaleniu L89(I)/2023. Materialne obowiązki dla przedsiębiorstw weszły w życie w obowiązującym w całej UE terminie stosowania 28 czerwca 2025 r.

L89(I)/2023 obejmuje pełny zakres produktów i usług dyrektywy:

• Produkty: sprzęt komputerowy i systemy operacyjne, terminale samoobsługowe (bankomaty, automaty biletowe, kioski odprawy), konsumencki sprzęt końcowy z interaktywnymi możliwościami obliczeniowymi do dostępu do audiowizualnych usług medialnych, konsumencki sprzęt końcowy do elektronicznych usług łączności oraz czytniki e-booków.
• Usługi: elektroniczne usługi łączności, usługi dostępu do audiowizualnych usług medialnych, elementy pasażerskich usług transportu lotniczego, autobusowego, kolejowego i wodnego, konsumenckie usługi bankowe, e-booki i dedykowane oprogramowanie oraz usługi handlu elektronicznego.

Ustawa zawiera wyłączenie dla mikroprzedsiębiorstw z dyrektywy: przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 10 pracowników i o rocznym obrocie lub sumie bilansowej nieprzekraczającej 2 mln EUR są zwolnione z obowiązków po stronie usług (nie dotyczy to obowiązków po stronie produktów, które obowiązują na zasadzie producenta, nie pracodawcy). Okres przejściowy dla terminali już używanych 28 czerwca 2025 r. rozciąga się do 28 czerwca 2045 r. lub do końca ekonomicznie użytecznej żywotności terminala — w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Dla Cypru jest to szczególnie istotne ze względu na stosunkowo rozbudowaną sieć bankomatów na mieszkańca, która będzie modernizowana stopniowo.

Organem nadzoru rynku jest Consumer Protection Service (Υπηρεσία Καταναλωτή, CPS) w ramach Ministerstwa Energetyki, Handlu i Przemysłu. CPS prowadzi wyspecjalizowany zespół nadzoru rynku EAA i współpracuje z regulatorami sektorowymi po stronie usług: Bankiem Centralnym Cypru ds. konsumenckich usług bankowych, Biurem Komisarza ds. Regulacji Łączności Elektronicznej i Pocztowej (OCECPR) ds. elektronicznych usług łączności, Urzędem Lotnictwa Cywilnego i Departamentem Żeglugi Handlowej ds. usług transportowych oraz Cypryjskim Urzędem Radiofonii i Telewizji ds. audiowizualnych usług medialnych.

Przekrojowe zabezpieczenie: Ustawa o zwalczaniu dyskryminacji

Ustawa o zwalczaniu dyskryminacji rasowej i innej (Ο περί Καταπολέμησης των Φυλετικών και Ορισμένων Άλλων Διακρίσεων Νόμος 42(Ι)/2004) — w mocy od 2004 r. — wyposażyła Komisarza ds. Administracji i Praw Człowieka (Ombudsmana Cypryjskiego) w dedykowany mandat organu ds. równości. Niepełnosprawność stanowi chronioną przesłankę, a Komisarz ma uprawnienia do rozpatrywania skarg dotyczących dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, molestowania i odmowy racjonalnych usprawnień. Akt ten funkcjonuje obok Ustawy o równym traktowaniu w zatrudnieniu (L58(I)/2004), transponującej unijną Dyrektywę o równości w zatrudnieniu 2000/78/WE.

Ombudsman zbudował przez ostatnie dziesięciolecie stały portfel spraw dotyczących cyfrowej niedostępności. Decyzje dotyczące niedostępnych platform bankowości internetowej, niedostępnych portali e-usług rządowych i niedostępnych procesów zakupowych w handlu elektronicznym dały podstawę do publicznych sprawozdań zalecających działania naprawcze. Komisarz nie nakłada bezpośrednio kar administracyjnych — model egzekucji oparty jest na zaleceniach i monitorowaniu ich realizacji, wzmocnionych opublikowanymi sprawozdaniami i nadzorem parlamentarnym. W praktyce duże instytucjonalne podmioty zastosowują się do zaleceń Komisarza w zdecydowanej większości przypadków.

Normy techniczne i zgodność

Poziom zgodności dla ścieżki publicznej (WAD) i prywatnej (EAA) jest zakotwiczony na tej samej zharmonizowanej normie europejskiej, EN 301 549, aktualnie w mocy w wersji 3.2.1. EN 301 549 przyjmuje WCAG 2.1 poziom AA jako bazowy wymóg zgodności treści internetowych i dodaje dalsze wymagania specyficzne dla aplikacji mobilnych, natywnego oprogramowania, dokumentów niebędących treściami sieciowymi, sprzętu i funkcji komunikacyjnych. Aktualizacja normy do WCAG 2.2 jest w toku w ETSI i CEN-CENELEC; po opublikowaniu metodologia monitorowania DMRID i wytyczne nadzoru rynku CPS mają przejść na nową wersję według harmonogramu przejściowego.

Rozporządzenia Rady Ministrów na podstawie L89(I)/2023 — przyjęte na początku 2025 r. — określają procedury oceny zgodności, formę deklaracji zgodności UE wymaganej dla objętych zakresem produktów, wymagania dotyczące dokumentacji technicznej, relację ze znakowaniem CE i reżim językowy. Deklaracje mogą być wystawiane w języku greckim (główny język urzędowy) lub angielskim (drugi język roboczy cypryjskiego biznesu), z tłumaczeniem na grecki udostępnianym na wniosek organu właściwego.

Kary — pełny stos ekspozycji

Cypryjska architektura egzekucyjna łączy kary administracyjne na podstawie dwóch aktów wywodzących się z prawa UE, odszkodowania cywilne na podstawie Ustawy o osobach z niepełnosprawnościami, zalecenia antydyskryminacyjne Ombudsmana, dyskwalifikację z zamówień publicznych i unijną ekspozycję na naruszenie prawa. Poniżej wszystkie kwoty podane są w euro — Cypr jest w strefie euro od 1 stycznia 2008 r.

Warstwa 1 — kary administracyjne na podstawie L119(I)/2018 i L89(I)/2023

Art. 30 EAA zobowiązuje każde państwo członkowskie do ustanowienia kar „skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających“. Cypr wdraża to przez wielopoziomowe przepisy o karach administracyjnych w L89(I)/2023, z wyższymi progami zarezerwowanymi dla naruszeń powtarzających się lub systemowych. L119(I)/2018 plasuje się na niższym końcu skali — model egzekucji WAD historycznie przedkładał nakazy działań naprawczych nad jednorazowe wysokie kary.

Cypryjski pułap „bardzo poważnego“ naruszenia w L89(I)/2023 plasuje się w środku unijnego rozkładu. Dla porównania: BFSG §37 Niemiec ogranicza jednorazowe kary do 100 000 EUR; francuskie rozporządzenie z 2023 r. dopuszcza kary do 50 000 EUR za niezgodny produkt z sankcjami dziennymi za trwającą niezgodność; Ley 11/2023 Hiszpanii ustanawia stopniowane ramy sięgające 1 000 000 EUR za „bardzo poważne“ naruszenia; włoska transpozycja (D.Lgs. 82/2022) ogranicza do 40 000 EUR; Holandia sygnalizuje do 5% rocznego obrotu za naruszenia systemowe. Cypryjskie kwoty sytuują ten reżim jako proporcjonalny do rozmiarów cypryjskiej gospodarki, zachowując jednocześnie efekt odstraszający dla dużych operatorów bankowych i telekomunikacyjnych.

Warstwa 2 — odszkodowania cywilne na podstawie Ustawy o osobach z niepełnosprawnościami

Poza ścieżką administracyjnych kar, osoby dotknięte naruszeniami dostępności mogą dochodzić roszczeń cywilnych w Sądach Okręgowych o odszkodowania materialne i niematerialne na podstawie L127(I)/2000 i ogólnych cypryjskich przepisów deliktowych. Prawo deliktowe Cypru nie ustanawia ustawowego limitu odszkodowań niematerialnych — sądy oceniają je z uwzględnieniem wagi naruszenia, czasu trwania, zasobów pozwanego i szerszych skutków dla interesu publicznego. Zasądzone odszkodowania w sprawach o dyskryminację ze względu na niepełnosprawność w ostatnim dziesięcioleciu mieściły się zwykle w przedziale 1 000–8 000 EUR na powoda, z niewielką liczbą głośnych spraw sięgających 15 000–30 000 EUR, gdy dyskryminujący wpływ na grupę użytkowników był dobrze udokumentowany i trwały. Postępowania cywilne i przed Ombudsmanem mogą się toczyć równolegle.

Warstwa 3 — dyskwalifikacja z zamówień publicznych

Cypryjska Ustawa o zamówieniach publicznych (L73(I)/2016), transponująca unijne Dyrektywy Zamówieniowe, wymaga od zamawiających uwzględnienia dostępności na etapie specyfikacji technicznych i pozwala na dyskwalifikację oferentów, wobec których stwierdzono poważne naruszenia — kategoria obejmująca adjudykowane decyzje o dyskryminacji związanej z dostępnością i istotne kary administracyjne na podstawie L89(I)/2023. Dla dostawców sprzedających do sektora publicznego na Cyprze utrata uprawnień ofertowych w aktywnym postępowaniu przetargowym (typowe wartości zamówień: 200 000 EUR do kilku milionów EUR) wielokrotnie przekracza karę administracyjną będącą przyczyną dyskwalifikacji.

Warstwa 4 — zbiorowe roszczenia konsumenckie

Cypr nie dysponuje jeszcze systemem zbiorowych powództw dostępności na wzór amerykański, lecz cypryjskie Reguły Postępowania Cywilnego zezwalają na powództwa reprezentacyjne w ochronie interesów konsumentów, a organizacje ochrony konsumentów mogą wszczynać zbiorowe powództwa przez Sądy Okręgowe. Usługa cyfrowa systematycznie wykluczająca grupę użytkowników z niepełnosprawnościami może stanowić podstawę takiego roszczenia, z odszkodowaniami ocenianymi na zasadzie per-claimant i kumulowanymi. Ścieżka ta pozostaje rzadko stosowana w cypryjskiej praktyce, lecz jest coraz częściej przywoływana w państwach UE o porównywalnych ramach proceduralnych.

Warstwa 5 — procedury naruszenia prawa UE (na poziomie państwa)

Największa liczba w krajobrazie dostępności UE to nie kara dla przedsiębiorstwa — to płatność ryczałtowa i kary dzienne, które Trybunał Sprawiedliwości UE może nałożyć na państwo członkowskie na podstawie art. 260 ust. 2 TFUE za niewykonanie wyroku TSUE. Komunikat Komisji z 2025 r. w sprawie sankcji finansowych wyznacza orientacyjną minimalną kwotę ryczałtową dla Cypru na 612 000 EUR, z karami dziennymi obliczonymi od bazy ok. 600–4 000 EUR dziennie pomnożonymi przez współczynniki powagi i czasu trwania. Cypr był adresatem pisma formalnego Komisji w 2022 r. za opóźnioną transpozycję EAA; procedurę zamknięto po uchwaleniu L89(I)/2023. Postępowanie w sprawie naruszenia na etapie egzekucji dotyczące ścieżki WAD lub EAA pozostaje realnym ryzykiem na lata 2026–2028, jeśli krajowa infrastruktura egzekucyjna pozostanie w tyle. Presja otwartego postępowania Komisji regularnie powoduje skokowy wzrost agresywności krajowego regulatora w stosowaniu istniejących uprawnień do nakładania kar.

Historia egzekucji i perspektywy

Egzekucja sektora publicznego na podstawie L119(I)/2018 jest stabilna, lecz wyważona: metodologia monitorowania DMRID dwa razy do roku skanuje ok. 600 objętych zakresem stron (cypryjski zasób sektora publicznego jest niewielki w stosunku do większych państw UE) i mniejszą próbkę ok. 20 stron w skanach pogłębionych na cykl. Wyniki niezgodności uruchamiają nakazy działań naprawczych w pierwszej kolejności, z karami administracyjnymi zarezerwowanymi dla recydywistów lub podmiotów odmawiających zaangażowania. Cykle monitorowania z 2022 i 2024 r. przyniosły istotne wyniki dla całego obszaru administracji centralnej.

Egzekucja sektora prywatnego na podstawie L89(I)/2023 rozpoczęła się dopiero 28 czerwca 2025 r. i jest w pierwszym cyklu nadzorczym w połowie 2026 r. Program nadzoru rynku Consumer Protection Service priorytetyzuje: dostępność aplikacji bankowych (ze szczególnym uwzględnieniem sektora skonsolidowanego po kryzysie 2013 r.), dostępność procesów zakupowych w handlu elektronicznym, samoobsługowe kioski biletowe na lotniskach w Larnace i Pafos oraz urządzenia do e-booków. Pierwsze decyzje o nałożeniu kar administracyjnych na podstawie L89(I)/2023 oczekiwane są pod koniec 2026 r.; CPS zapowiada krótki formalny okres prolongaty (zazwyczaj 60-dniowe okno naprawcze) przed naliczeniem kar, z wyjątkiem rażących lub powtarzających się naruszeń.

Portfel spraw Ombudsmana dotyczących cyfrowej niedostępności jako dyskryminacji był przez ostatnią dekadę najbardziej aktywnym z trzech filarem egzekucji. Decyzje z 2024 i 2025 r. dotyczące niedostępnych interfejsów bankowości internetowej i niedostępnych portali gminnych wydały szczegółowe zalecenia naprawcze. Historycznie przestrzegalność zaleceń Ombudsmana jest wysoka wśród podmiotów publicznych i nieco bardziej zmienna wśród podmiotów prywatnych, choć uchwalenie L89(I)/2023 — z jej administracyjnymi sankcjami — wyraźnie podniosło wskaźnik przestrzegalności po stronie prywatnej.

Co nadchodzi w latach 2026–2027

Trzy konkretne zmiany do obserwowania. Po pierwsze, rozporządzenia Rady Ministrów na podstawie L89(I)/2023 są operacjonalizowane przez cały 2026 r.: szczegółowe wymagania co do treści dokumentacji technicznej, forma deklaracji zgodności UE dla objętych zakresem produktów i procedura wyznaczania jednostek notyfikowanych w ramach reżimu oceny zgodności EAA. Po drugie, DMRID ogłosiło (wczesny 2026 r.) zaktualizowaną krajową metodologię dostępności mającą dostosować cypryjskie monitorowanie WAD do WCAG 2.2 po formalnym przyjęciu przez EN 301 549 nowej wersji. Po trzecie, Krajowy Plan Działań na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2024–2028 — przyjęty pod koniec 2024 r. przez Radę Ministrów — określa ogólnorządową ścieżkę wdrożenia z udziałem DSID, DMRID, CPS i Ombudsmana, z coroczną sprawozdawczością do Izby Reprezentantów.

Po stronie monitorowania międzynarodowego następne sprawozdanie okresowe Cypru do Komitetu CRPD ma zostać złożone w 2027 r., a wdrożenie dostępności na ścieżkach WAD i EAA będzie wyraźnie obecne w kolejnej rundzie uwag końcowych. Coroczne sprawozdania Ombudsmana z monitorowania na podstawie art. 33 ust. 2 CRPD — publikowane każdego roku — stanowią najbardziej szczegółowy bieżący zapis luk we wdrożeniu i są rutynowo cytowane przez Komitet CRPD w procesie przeglądu.