Kenia

Kenia była wczesnym graczem w dziedzinie praw osób z niepełnosprawnościami i wraz z ustawą o osobach z niepełnosprawnościami z 2024 r. jest obecnie jednym z nielicznych państw afrykańskich posiadających krajową ustawę, która rzeczywiście śledzi Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami (CRPD). Ustawa z 2024 r. zastąpiła pionierską, lecz starzejącą się ustawę z 2003 r., opierając definicję niepełnosprawności na modelu społecznym, poszerzając mandat Krajowej Rady ds. Osób z Niepełnosprawnościami oraz — po raz pierwszy — wpisując dostępność technologii informacyjno-komunikacyjnych do prawa pierwotnego. Ponad ustawą stoi artykuł 54 Konstytucji z 2010 r., samodzielna, bezpośrednio dochodzona gwarancja praw osób z niepełnosprawnościami.

Gwarancja konstytucyjna — artykuł 54

Artykuł 54 Konstytucji z 2010 r. jest fundamentem. Gwarantuje każdej osobie z niepełnosprawnością prawo do traktowania z godnością i szacunkiem; do dostępu do instytucji i obiektów edukacyjnych zintegrowanych ze społeczeństwem „w zakresie zgodnym z interesem osoby“; do rozsądnego dostępu do wszystkich miejsc, transportu publicznego i informacji; do używania języka migowego, brajla lub innych odpowiednich środków komunikacji; oraz do dostępu do materiałów i urządzeń pozwalających przezwyciężyć ograniczenia wynikające z niepełnosprawności. Artykuł 54 ust. 2 ustala cel stopniowej realizacji wymagający od państwa zapewnienia, by co najmniej pięć procent członków organów obieralnych i mianowanych stanowiły osoby z niepełnosprawnościami. Ponieważ jest to prawo konstytucyjne, artykuł 54 jest bezpośrednio dochodzony w Wysokim Trybunale bez potrzeby pochodnego zakotwiczenia ustawowego.

Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami z 2024 r.

Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami z 2024 r. zastąpiła ustawę o osobach z niepełnosprawnościami z 2003 r. Ustawa z 2003 r. była postępowa jak na swoje czasy — utworzyła Krajową Radę ds. Osób z Niepełnosprawnościami (NCPWD) i ustawowy reżim ulg podatkowych — ale jej definicje poprzedzały CRPD, a jej przepisy o dostępności nie uwzględniały cyfrowej powierzchni usług publicznych. Ustawa z 2024 r. modernizuje ramy na czterech osiach: przyjmuje definicję niepełnosprawności w modelu społecznym CRPD; rozszerza mandat i rolę nadzorczą NCPWD; rozciąga obowiązki dostępności na technologie informacyjno-komunikacyjne; oraz zaostrza obowiązki pracodawców w zakresie racjonalnych usprawnień. Jest to najbardziej kompleksowy pojedynczy akt prawny dotyczący niepełnosprawności uchwalony na kontynencie w ostatnich pięciu latach.

Dostępność cyfrowa

Kenijski Urząd ICT wydał projekt wytycznych dostępności dla usług cyfrowych sektora publicznego powiązanych z WCAG. W reżimie z 2003 r. wytyczne te nie miały wyraźnego ustawowego zakotwiczenia egzekwowania; przepisy ustawy z 2024 r. dotyczące dostępności ICT je dostarczają. W praktyce WCAG 2.1 poziom AA jest traktowany jako roboczy standard odniesienia dla stron rządowych i e-usług, a harmonogram wdrażania obowiązków ICT ustawy z 2024 r. jest główną rzeczą do obserwacji w latach 2026–27.

Sankcje i egzekwowanie

Egzekwowanie przebiega dwoma kanałami. NCPWD jest organem ustawowym odpowiedzialnym za rejestrację, administrowanie reżimem ulg podatkowych oraz nadzór nad zgodnością na mocy ustawy; ustawa PWD przewiduje wykroczenia i kary za dyskryminację oraz za niespełnienie obowiązków dostępności. Równolegle prawa z artykułu 54 są dochodzone bezpośrednio w Wysokim Trybunale, który orzekał deklaracje, odszkodowania i nakazy strukturalne w sprawach praw osób z niepełnosprawnościami, często przenosząc rozumowanie CRPD do analizy konstytucyjnej. Kenijska Krajowa Komisja Praw Człowieka wspiera strategiczne postępowania sądowe i monitorowanie.