Belgium

Het Belgische regime voor digitale toegankelijkheid rust op een van de meest onderscheidende grondwettelijke architecturen in de Europese Unie. Drie Gemeenschappen (Vlaamse, Franstalige, Duitstalige) en drie Gewesten (Vlaams, Waals, Brussels Hoofdstedelijk) delen bevoegdheden met de Federale Staat, en elk niveau stelt afzonderlijk wetgeving vast op het gebied van beleid inzake beperking. De Richtlijn webtoegankelijkheid (WAD, 2016/2102) en de Europese Toegankelijkheidsakte (EAA, 2019/882) zijn daher meerdere keren parallel omgezet — door de Federale Staat en door elke Gemeenschap en elk Gewest voor de overheidsadministraties binnen zijn bevoegdheid. De Federale wet antidiscriminatie van 2007 (Loi du 10 mai 2007 / Antidiscriminatiewet) en de wijziging van 2021 waarbij Artikel 22ter in de Grondwet werd ingevoegd, vormen de gemeenschappelijke doctrinaire basis over alle zes lagen.

Het Belgische institutionele puzzelstuk: wie stelt wat vast

Onder de federale staatshervorming van 1993 is de wetgevende bevoegdheid verdeeld over drie Gemeenschappen en drie Gewesten naast de Federale Staat. De drie Gemeenschappen — de Vlaamse Gemeenschap, de Franstalige Gemeenschap/Federatie Wallonië-Brussel en de Duitstalige Gemeenschap — bezitten bevoegdheid over "persoonsgebonden" aangelegenheden, waaronder onderwijs, cultuur en het grootste deel van het beleid inzake beperking. De drie Gewesten — het Vlaams, het Waals en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest — bezitten bevoegdheid over territoriale aangelegenheden, waaronder websites van gewestelijke overheden. De Federale Staat behoudt residuaire bevoegdheid en gereserveerde terreinen (justitie, sociale zekerheid, federale overheidsdiensten).

Voor digitale toegankelijkheid is elke EU-richtlijn daher tot zeven keer omgezet. De Federale wet webtoegankelijkheid van 2018 bestrijkt federale publieke sector instanties; de Vlaamse Gemeenschap en het Gewest namen parallelle Bestuursdecreet-bepalingen aan in 2018–2019; het Waals Gewest en de Franstalige Gemeenschap stelden parallelle decreten vast in 2019; het Brussels Hoofdstedelijk Gewest nam zijn ordonnance aan in 2019; en de Duitstalige Gemeenschap diende zijn decreet in laat 2019 in. De EAA-Implementatiewet 2024 volgt dezelfde logica voor de private sector. De Federale wet antidiscriminatie en het interfederale mandaat van UNIA geven de stack samenhang als één rechtsstelsel voor rechten.

Het grondwettelijke en verdragsrechtelijke fundament

Het grondwettelijke anker van België voor rechten van personen met een beperking is betrekkelijk recent. Artikel 22ter werd in de Grondwet ingevoegd door de grondwetsherziening van 17 maart 2021, na een jarenlange campagne van organisaties voor rechten van personen met een beperking en een unaniem stemming in beide federale Kamers. De bepaling luidt in de Nederlandstalige versie: "Elke persoon met een handicap heeft recht op volledige maatschappelijke inclusie, met inbegrip van het recht op redelijke aanpassingen."

Artikel 22ter heeft twee doctrinaire effecten. Ten eerste constitutionaliseert het de redelijke aanpassingsplicht die tot 2021 alleen leefde in de Federale wet antidiscriminatie en de parallelle gewestelijke decreten. Ten tweede opent het een grondwettelijke-toetsingshaak voor het Grondwettelijk Hof voor wetgeving die beweerd wordt onder de inclusiedrempel te vallen.

België ondertekende het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap op 30 maart 2007 en ratificeerde het, samen met het Facultatief Protocol, op 2 juli 2009; het Verdrag trad op 1 augustus 2009 voor België in werking. De Concluderende Opmerkingen van het CRPD-comité van 2024 over het gecombineerde tweede en derde periodieke rapport van België wezen de segmentatie van bevoegdheid inzake beperking over de zeven Belgische wetgevingsniveaus aan als een aanhoudende uitdaging, terwijl zij de invoeging van Artikel 22ter in 2021 en de EAA-omzetting van 2024 verwelkomden.

Toegankelijkheid van de publieke sector: het WAD-pad

Richtlijn (EU) 2016/2102 — de Richtlijn webtoegankelijkheid — is federaal omgezet via de Loi du 19 juillet 2018 / Wet van 19 juli 2018 inzake de toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties. De wet is van toepassing op elke federale overheidsinstantie — federale overheidsdiensten (FOD), federale wetenschappelijke instellingen, sociaalzekerheidsinstellingen, openbare instellingen van openbaar nut en federaal gecontroleerde organen die voldoen aan de uitgebreide EU-definitie van "overheidsinstantie" — en legt drie inhoudelijke verplichtingen op:

• Conformiteit met EN 301 549 (momenteel v3.2.1, WCAG 2.1 niveau AA integrerend), in afwachting van de formele update van EN 301 549 om WCAG 2.2 te volgen.
• Toegankelijkheidsverklaring gepubliceerd in het Frans en Nederlands (en Duits waar van toepassing), met conformiteitsstatus, onevenredige last-uitzonderingen en het klachtenmechanisme; ingediend in het federale register dat door BOSA wordt bijgehouden op accessibility.belgium.be.
• Feedback- en handhavingsprocedure — gebruikers kunnen klachten indienen bij de in-scope instantie; onopgeloste klachten escaleren naar BOSA als het federale handhavingsorgaan en, parallel, naar UNIA als het gelijkheidsorgaan-achtervang.

Het federale handhavingsorgaan is de Federale Overheidsdienst Beleid en Ondersteuning (BOSA). Het BOSA-programma AccessibleWeb/Accessibility.belgium.be voert de periodieke monitoring uit die vereist is door Commissiebesluit (EU) 2018/1523. AnySurfer — een Brusselse non-profit die sedert 2002 werkt onder Blindenzorg Licht en Liefde — is de de facto nationale toegankelijkheidsaudit-referentie.

Toegankelijkheid van de private sector: het EAA-pad

De Europese Toegankelijkheidsakte — Richtlijn (EU) 2019/882 — is in Belgisch federaal recht omgezet via de Loi du 23 mars 2024 / Wet van 23 maart 2024 tot omzetting van richtlijn (EU) 2019/882, bekend als de Implementatiewet 2024. De koninklijke besluiten met de secundaire wetgeving werden in drie batches uitgegeven tussen oktober 2024 en april 2025; de inhoudelijke verplichtingen traden in werking op de EU-brede toepassingsdatum van 28 juni 2025.

De wet bestrijkt de volledige product- en dienstreikwijdte van de richtlijn: computerhardware en besturingssystemen, zelfbedieningsterminals (geldautomaten, ticketmachines, incheckzuilen), consumentenaanraakpunten voor audiovisuele mediadiensten en elektronische communicatiediensten, en e-readers aan de productenkant; elektronische communicatiediensten, audiovisuele mediatoegangsdiensten, elementen van lucht-, bus-, rail- en waterweg-passagiersvervoer, consumenten-bankdiensten, e-books en speciale software en e-commerce aan de dienstenkant. De wet incorporeert de micro-ondernemingsvrijstelling van de richtlijn (minder dan 10 werknemers en omzet/balanstotaal ≤€2 miljoen vrijgesteld van dienstenkant-verplichtingen) en de lange overgangsperiode voor terminals die al in gebruik waren op 28 juni 2025 (uitlooptermijn tot 28 juni 2045 of einde economisch nuttige levensduur).

De aangewezen markttoezichtsautoriteit is de FOD Economie. De FOD Economie coördineert met sectorale toezichthouders: de Nationale Bank van België (NBB) voor consumenten-bankdiensten; het BIPT/IBPT voor elektronische communicatie; en de CSA (Conseil supérieur de l'audiovisuel) en VRM (Vlaamse Regulator voor de Media) voor audiovisuele diensten.

De sectoroverschrijdende achtervang: de Antidiscriminatiewet van 2007

De Loi du 10 mai 2007 (Antidiscriminatiewet van 10 mei 2007) — van kracht sedert 9 juni 2007 — erkent beperking als een beschermd kenmerk en verbiedt directe en indirecte discriminatie, intimidatie, opdracht tot discriminatie en de weigering redelijke aanpassing te bieden. De wet creëert UNIA (het interfederale gelijkheidsorgaan met bevoegdheid om namens slachtoffers procedures in te stellen, aanbevelingen te doen en als amicus curiae op te treden in rechtszaken) als handhavingsorgaan.

De werklast van UNIA over digitale ontoegankelijkheid als discriminatie is gestaag gegroeid sedert 2015, met schikkingen bij grote Belgische retailbanken over ontoegankelijke mobiele banking-apps, de SNCB/NMBS-schikking van 2019 over ontoegankelijke ticketzuilen en verschillende federale en gewestelijke overheden over ontoegankelijke online diensten. De standaardmaatregel is een gestructureerde hersteltijdlijn onder toezicht van UNIA; financiële schikkingen omvatten doorgaans de wettelijke forfaitaire morele schadevergoeding van €650 (of €1.300 in verzwaarde omstandigheden).

Erkenning van gebarentaal en de Gemeenschappen

De erkenning van gebarentaal in België weerspiegelt de gemeenschapsverdeling. Frans-Belgische Gebarentaal (LSFB) is erkend door het decreet van de Franstalige Gemeenschap van 22 oktober 2003; Vlaamse Gebarentaal (VGT) door het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 5 mei 2006; en Duitse Gebarentaal zoals gebruikt in de Duitstalige gemeenschap door het decreet van 26 maart 2018. Elk decreet stelt een vaste adviescommissie in en voorziet in tolkdiensten in omschreven contexten.

Technische normen en conformiteit

Zowel het WAD-traject (publieke sector) als het EAA-traject (private sector) zijn verankerd op EN 301 549 v3.2.1, die WCAG 2.1 niveau AA als webinhoudsbasislijn importeert en aanvullende vereisten toevoegt voor mobiele applicaties, native software, niet-webdocumenten, hardware en communicatiefunctionaliteit.

Het koninklijk besluit van 11 februari 2025 (secundaire wetgeving onder de EAA-Implementatiewet) stelt de conformiteitsbeoordelingsprocedures, de vorm van de EU-conformiteitsverklaring, de technisch-dossier-vereisten, de CE-markering interactie en het taalregime vast — verklaringen moeten worden uitgegeven in het Frans, Nederlands en (waar het product of de dienst wordt geleverd in het Duitstalige gewest) Duits.

Sancties — de volledige blootstellingsstack

Zoals elders in de EU is de bestuurboetetabel slechts de bodem van een vijflaagse blootstellingsstack: (1) bestuursbotes onder de federale EAA-Implementatiewet, de federale WAD-wet en de parallelle gewestelijke en gemeenschapsdecreten; (2) civiele discriminatieschadevergoeding onder de wet van 2007; (3) uitsluiting van overheidsaanbestedingen; (4) consumentenbescherming collectieve blootstelling onder het federale Wetboek van economisch recht; en (5) EU-inbreukprocedures van de Commissie tegen het Koninkrijk België. Alle bedragen hieronder zijn in euro.

Laag 1 — bestuursbotes

Het plafond van de "zeer ernstige" tier van België bevindt zich bij het mediane niveau van het EU-brede spectrum. Ter vergelijking: Duitslands BFSG §37 beperkt enkelvoudige incidentboetes tot €100.000; de Franse omzetting van 2023 staat tot €50.000 per niet-conform product toe met dagboetes; Spanje's Ley 11/2023 bereikt €1.000.000; Italië's omzetting (D.Lgs. 82/2022) beperkt tot €40.000; en Nederland heeft blootstelling tot 5% van de jaarlijkse omzet gesignaleerd.

Laag 2 — civiele discriminatieschadevergoeding

Naast het bestuurssanctie-traject kunnen klagers onder de Antidiscriminatiewet 2007 civiele vorderingen instellen voor materiële en immateriële schade. De wet voorziet in een wettelijke forfaitaire toekenning van €650 voor morele schade (verhoogd tot €1.300 in verzwaarde omstandigheden), beschikbaar zonder bewijs van daadwerkelijke schade. Vorderingen voor daadwerkelijke schade lopen bovenop de wettelijke forfaitaire som en zijn onbegrensd.

Laag 3 — uitsluiting van overheidsaanbestedingen

De Belgische overheidsopdrachten (federale Wet inzake overheidsopdrachten van 17 juni 2016 plus parallelle gewestelijke regimes) verplichten aanbestedende diensten toegankelijkheid te overwegen vanaf de fase van technische specificatie en staat uitsluiting toe van inschrijvers voor wie is vastgesteld dat zij ernstig professioneel wangedrag hebben gepleegd — een categorie die adjudicated discriminatiebeslissingen onder de wet van 2007 en significante bestuurssanctie-bevindingen onder de EAA-Implementatiewet omvat.

Laag 4 — consumentenbescherming en collectieve blootstelling

Boek VI en Boek XVII van het federale Wetboek van economisch recht voorzien in het kader voor consumentenbescherming en collectieve rechtsvorderingen. België voerde in 2014 een collectieve-actie-mechanisme in (de action en réparation collective, Artikelen XVII.35 e.v.), waardoor een aangewezen consumentenbeschermingsvereniging of een gelijkheidsorgaan (UNIA is bevoegd voor discriminatieclaims op grond van beperking) een collectieve vordering kan instellen.

Laag 5 — EU-inbreukprocedures van de Commissie (op staatsniveau)

De communicatie van de Commissie van 2025 over financiële sancties stelt de indicatieve minimale forfaitaire betaling voor niet-naleving van een eerder HJEU-oordeel op €2.408.000 voor België, met dagelijkse boetes berekend vanaf een basis van circa €2.500–€15.000 per dag. De Commissie opende in 2022 een EU-pilotprocedure tegen België wegens trage WAD-monitoringdoorvoer; de procedure werd in 2024 gesloten na het gepubliceerde inhaalplan van BOSA.

Handhavingsrecord en vooruitzichten

WAD-handhaving onder BOSA is gestaag geweest. De federale monitoringmethodologie produceert halfjaarlijkse vereenvoudigde scans van circa 1.500 in-scope federale websites en een kleinere in-depth-scan tranche van circa 50 sites per cyclus, met parallelle monitoring in de Vlaamse, Waalse, Brussels Hoofdstedelijke en Duitstalige jurisdicties die een geconsolideerd jaarverslag voedt.

EAA-handhaving onder de FOD Economie is pas begonnen op 28 juni 2025 en bevindt zich per medio 2026 nog in haar eerste toezichtscyclus. Het gepubliceerde plan van de FOD Economie voor 2025–2026 prioriteert de toegankelijkheid van bank-apps, de toegankelijkheid van e-commerce afreken, zelfbedieningskassa's op SNCB/NMBS- en STIB/MIVB-netwerken, e-boekapparaten en elektronische-communicatiediensten.

De werklast van UNIA over digitale ontoegankelijkheid als discriminatie blijft de meest actieve handhavingsstreng van de drie. De jaarverslagen van UNIA voor 2024 en 2025 vermelden schikkingen met twee grote Belgische retailbanken, twee gewestelijke overheidsportalen, één nationaal online-apotheekplatform en één grote audiovisuele on-demand dienst.

Wat er komen gaat in 2026–27

Drie ontwikkelingen om te volgen. Ten eerste worden de koninklijke besluiten ter uitvoering van de EAA door 2026 uitgevaardigd. Ten tweede kondigde BOSA in maart 2025 een bijgewerkte federale methodologie aan om de WAD-monitoring van België af te stemmen op WCAG 2.2 zodra EN 301 549 de nieuwe versie formeel volgt. Ten derde worden de eerste uitspraken die Artikel 22ter toepassen als versterking van de redelijke aanpassingsplicht verwacht door 2026–27.