CRPD

Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een beperking — CRPD — is het internationale mensenrechtenverdrag dat handicaprechten als een mondiale verplichting heeft vastgelegd. Aangenomen door de VN-Algemene Vergadering in december 2006 en van kracht sinds mei 2008, is het CRPD geratificeerd door 180+ landen (inclusief alle EU-lidstaten en de EU zelf; de Verenigde Staten tekenden in 2009 maar ratificeerden nooit).

Het CRPD is het document waar elke regionale toegankelijkheidswet haar filosofische oorsprong aan ontleent. Het lezen ervan is de kortste weg naar inzicht in waarom toegankelijkheidswetten überhaupt bestaan.

Wat het CRPD regelt

Het Verdrag telt 50 artikelen. De inhoudelijke artikelen bestrijken:

• Algemene beginselen (artikel 3) — non-discriminatie, volledige participatie, toegankelijkheid, gelijkheid van kansen.
• Gelijkheid en non-discriminatie (artikel 5).
• Vrouwen met een beperking (artikel 6).
• Kinderen met een beperking (artikel 7).
• Bewustmaking (artikel 8).
• Toegankelijkheid (artikel 9) — het artikel dat het meest relevant is voor digitale toepassingen. Staten die partij zijn, moeten passende maatregelen nemen om toegang op voet van gelijkheid te garanderen tot informatie, communicatie en technologie, inclusief internet.
• Recht op leven, vrijheid en veiligheid (artikelen 10-14).
• Zelfstandig wonen, mobiliteit, privacy (artikelen 19-22).
• Onderwijs (artikel 24).
• Gezondheid, werk, sociale bescherming (artikelen 25-28).
• Deelname aan politiek en openbaar leven (artikel 29).
• Deelname aan cultureel leven, recreatie en sport (artikel 30).

Artikelen 31-39 behandelen monitoring, statistieken, internationale samenwerking en rapportageverplichtingen.

Artikel 9 nader bekeken

Artikel 9 is het onderdeel dat rechtstreeks wordt aangehaald door digitale toegankelijkheidswetten. Het verplicht Staten die partij zijn om:

…passende maatregelen te nemen om personen met een beperking, op voet van gelijkheid met anderen, toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, vervoer, informatie en communicatie, inclusief informatie- en communicatietechnologieën en -systemen…

Het CRPD specificeert geen technische normen — dat is aan het nationale recht overgelaten. Maar het vestigt toegankelijkheid als een fundamenteel mensenrecht, wat politiek gewicht gaf aan de WAD, de modernisering van de ADA, AODA en tientallen andere nationale wetten.

Het Facultatief Protocol

Een afzonderlijk Facultatief Protocol stelt personen of groepen in staat klachten in te dienen bij het VN-Comité voor de rechten van personen met een beperking wanneer nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput. Ongeveer de helft van de CRPD-ratificeerders heeft ook het Facultatief Protocol geratificeerd. De “standpunten” van het Comité over individuele klachten zijn quasi-rechterlijk van aard; ze zijn niet rechtstreeks afdwingbaar voor nationale rechters, maar dragen politiek en diplomatiek gewicht.

Het verband tussen CRPD en operationele toegankelijkheid

Voor dagelijkse technische werkzaamheden wordt het CRPD zelf zelden ingeroepen — teams verwijzen naar de WAD, EAA, ADA of AODA, afhankelijk van de jurisdictie. Maar wanneer een toezichthouder of rechter ambiguïteit in die nationale wetten interpreteert, grijpen zij terug op het CRPD als interpretatief ankerpunt.

Voor mensenrechtenadvocacy en impactlitigation is het CRPD de overkoepelende grondslag: het legt uit waarom handicaptoegang een rechtsvraag is en geen liefdadigheidskwestie.