France

Frankrijk kent het meest architectonisch ordelijke toegankelijkheidsregime in de Europese Unie: een fundamentele wet inzake beperkingsrechten uit 2005, een digitale update van 2016, een besluit van 2019 dat de Richtlijn webtoegankelijkheid omzet, een nationale technische referentie (de RGAA) die WCAG 2.1 AA vertaalt naar Franstalige testcriteria, en een wet van 2023 (DDADUE) die de Europese Toegankelijkheidsakte omzet voor producten en diensten. Elke laag sluit aan op de vorige. De omzetting van 2023 voegt verplichtingen voor private producten en diensten toe, gehandhaafd door de DGCCRF; het publieke-sector-spoor blijft onder DINUM.

Het grondwettelijke en verdragsrechtelijke fundament

Het Franse toegankelijkheidsregime rust op een grondwettelijk fundament dat ouder en tekstueel compacter is dan dat van de meeste Europese partners. De Grondwet van 1958 bevat geen afzonderlijke bepaling inzake beperkingen; in plaats daarvan leidt de Constitutionele Raad (Conseil constitutionnel) bescherming van personen met een beperking af uit drie fundamentele bepalingen: artikel 1 van de tekst van 1958, de solidariteits- en gelijke-toegangsgaranties van de Preambule van 1946 (opgenomen door verwijzing in de Preambule van 1958), en het verbod op willekeurige onderscheid van de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger van 1789. De jurisprudentie van de Raad heeft deze bepalingen als bindende normen met positieve-verplichtingsinhoud behandeld.

Frankrijk ondertekende het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap op 30 maart 2007 en ratificeerde het op 18 februari 2010. Het Verdrag trad voor Frankrijk in werking op 20 maart 2010, en het Facultatief Protocol werd samen met het Verdrag geratificeerd. Artikel 9 (toegankelijkheid) en artikel 33 (nationale uitvoering en monitoring) zijn de internationaalrechtelijke bepalingen die het meest worden aangehaald door Franse rechters en de Ombudsman voor Rechten. De Conseil national consultatif des personnes handicapées (CNCPH) fungeert als aangewezen focuspunt ex artikel 33 CRPD.

Het publieke-sector-spoor: artikel 47 en Décret 2019-768

De materiële motor van het Franse publieke-sector-toegankelijkheidsregime is artikel 47 van Loi n° 2005-102 — de fundamentele wet inzake beperkingen van 11 februari 2005. Oorspronkelijk legde artikel 47 digitale-toegankelijkheidsverplichtingen op aan online communicatiediensten van de Staat, lokale overheden (collectivités territoriales) en openbare instellingen. Het was de eerste nationale webtoegankelijkheidswet van een grote EU-lidstaat, meer dan een decennium vóór de Richtlijn webtoegankelijkheid.

Artikel 47 werd ingrijpend herschreven door artikel 106 van de Wet Digitale Republiek van 7 oktober 2016 (Loi n° 2016-1321 pour une République numérique, Loi Lemaire). De herschrijving van 2016 deed drie structureel belangrijke dingen: het breidde het toepassingsbereik uit naar mobiele applicaties, intranetten en extranetten; het verruimde het persoonlijk bereik naar grote private bedrijven, met de omzetdrempel te bepalen bij besluit; en het voegde de verplichting toe een toegankelijkheidsverklaring, een meerjarenplan voor toegankelijkheid (schéma pluriannuel de mise en accessibilité) van minstens drie jaar en een jaarlijks actieplan te publiceren.

De omzetdrempel voor private-sector-toepassing van artikel 47 werd vastgesteld door Décret n° 2019-1082 du 24 octobre 2019 op een jaarlijkse Franse omzet van € 250 miljoen. Dat trekt de grootste Franse retailers, banken, telecombedrijven, vervoerders en platformexploitanten binnen het kader van de publieke-sector-toegankelijkheid, hoewel het private bedrijven zijn — een kenmerkend aspect van het Franse model.

Décret n° 2019-768 du 24 juillet 2019 is het uitvoeringsbesluit dat de Richtlijn webtoegankelijkheid (Richtlijn (EU) 2016/2102) omzette en de procedurele mechanismen van artikel 47 invulde. Het besluit stelt de conformiteitsdrempel op de RGAA als bindende nationale technische referentie; definieert de structuur en minimuminhoud van de toegankelijkheidsverklaring; en wijst DINUM aan als coördinerende bestuursautoriteit met de bevoegdheid administratieve boetes op te leggen voor niet-naleving.

Het dagelijks werk — het uitvoeren van periodieke monitoringrondes, het publiceren van vereenvoudigde en diepgaande scanresultaten, het bijhouden van het nationale register van toegankelijkheidsverklaringen en het beheren van de RGAA — valt onder de gespecialiseerde eenheid van DINUM, het Bureau de l'accessibilité numérique (BACS). Het observatorium 2024 van BACS rapporteerde dat circa 60% van de in-scope publieke-sector-websites een gepubliceerde toegankelijkheidsverklaring had, met een gemiddelde RGAA-conformiteit van 55–65% voor de geauditeerde groep.

Het private-sector-spoor: DDADUE 2023

Frankrijk heeft de Europese Toegankelijkheidsakte (Richtlijn (EU) 2019/882) omgezet via Loi n° 2023-171 du 9 mars 2023 — de loi portant diverses dispositions d'adaptation au droit de l'Union européenne, algemeen bekend als DDADUE 2023. De omzettingswet heeft het Code de la consommation gewijzigd en een nieuwe titel ingevoerd (Livre IV, Titre VIII) voor toegankelijkheidsvereisten voor producten en diensten. De materiële verplichtingen voor economische actoren traden in werking op de EU-brede toepassingsdatum van 28 juni 2025.

Het door DDADUE gewijzigde kader omvat het volledige product- en dienstenbereik van de richtlijn:

• Producten: algemene computerhardware en besturingssystemen; zelfbedieningsterminals (geldautomaten, ticketmachines, incheckzuilen, betaalterminals); consumentenaansluitapparatuur voor audiovisuele media of elektronische communicatiediensten; en e-readers.
• Diensten: elektronische communicatiediensten; diensten voor toegang tot audiovisuele mediadiensten; passagiersvervoersdiensten (lucht, bus, spoor, water) voor elementen binnen het toepassingsbereik; consumentenbankieren; e-books en bijbehorende software; en e-commercediensten.

De vrijstelling voor micro-ondernemingen van de richtlijn is getrouw omgezet: ondernemingen met minder dan 10 werknemers en een jaarlijkse omzet of balanstotaal van niet meer dan € 2 miljoen zijn vrijgesteld van de dienstenverplichtingen. De lange overgangsperiode voor op 28 juni 2025 al in gebruik zijnde terminals — tot 28 juni 2045 of het economisch einde van de levensduur — is eveneens overeenkomstig de richtlijn omgezet.

De markttoezichtautoriteit is de DGCCRF, werkzaam binnen het Ministerie van Economie. DGCCRF-brigades voeren conformiteitsinspecties uit, geven aanschrijvingen (mises en demeure) en leggen administratieve boetes op. Sectorale toezichthouders opereren naast DGCCRF op hun respectieve verticalen: ARCEP voor elektronische communicatie, de Autorité de contrôle prudentiel et de résolution (ACPR) voor consumentenbankieren, en de Autorité de régulation de la communication audiovisuelle et numérique (ARCOM) voor audiovisuele mediadiensten.

Het overkoepelende vangnet: Défenseur des droits en artikel 225-2 Code pénal

Los van zowel het administratieve spoor van artikel 47 als het DDADUE-markttoezichtsspoor creëren twee overkoepelende mechanismen het merendeel van het handhavingsverkeer van individuele klachten in Frankrijk. Het eerste is de Défenseur des droits, de onafhankelijke grondwettelijke autoriteit die de voormalige HALDE in 2011 absorbeerde. De Ombudsman ontvangt individuele klachten over discriminatie op grond van beperking, voert onderzoeken uit, doet aanbevelingen, verwijst zaken naar het openbaar ministerie en treedt op als amicus curiae voor de rechter. Het jaarlijkse rapport 2024 van de Ombudsman toonde beperking als de meest aangehaalde discriminatiegrond — goed voor meer dan één op de vijf klachten, met een groeiend aandeel dat digitale ontoegankelijkheid als specifieke grond aanvoert.

Het tweede vangnet is het strafrechtelijke spoor. Artikel 225-1 van het Code pénal definieert discriminatie — ook op grond van beperking en perte d'autonomie — en artikel 225-2 stelt de strafrechtelijke sancties vast voor discriminerend gedrag bij het verlenen van goederen of diensten. De sanctie voor een natuurlijk persoon is tot drie jaar gevangenisstraf en een boete van € 45.000; op grond van artikel 131-38 is het maximum voor een rechtspersoon vijfvoudig — d.w.z. tot € 225.000 — met aanvullende sancties waaronder ontbinding, verbod op een gereguleerde activiteit, sluiting van vestigingen en uitsluiting van aanbestedingen.

Op civielrechtelijk vlak verwijzen de Ombudsman voor Rechten of getroffen personen routinematig zaken naar de gewone burgerlijke rechters (tribunaux judiciaires) of bestuursrechters (tribunaux administratifs) afhankelijk van de status van de verweerder. Er geldt geen wettelijk plafond op immateriële schadevergoeding. Toegewezen schadevergoedingen in discriminatiezaken zijn doorgaans gevallen in de bandbreedte van € 2.000–€ 20.000 per klager.

Technische normen en conformiteit: RGAA 4

De Référentiel général d'amélioration de l'accessibilité — RGAA — is de bindende Franse technische referentie voor webtoegankelijkheid. De huidige versie is RGAA 4.1, bijgewerkt naar 4.1.2 in 2023. De RGAA operationaliseert WCAG 2.1 niveau AA en de relevante clausules van EN 301 549 in 106 toetsbare criteria gegroepeerd in 13 thematische hoofdstukken. Elk criterium is gekoppeld aan één of meer tests die de verificatiemethode, de te gebruiken hulptechnologieën en browsers, en de vereiste documentatie voor de conformiteitsverklaring specificeren.

De RGAA definieert drie conformiteitsstatussen: conforme (volledige conformiteit), partiellement conforme (gedeeltelijke conformiteit), en non conforme (niet-conform). De in artikel 47 vereiste toegankelijkheidsverklaring moet het globale RGAA-conformiteitspercentage, de methodologie, het toepassingsbereik en de lijst met niet-conforme inhoud publiceren.

Een update naar RGAA 5 is in ontwikkeling bij de BACS-eenheid van DINUM, afgestemd op de komende integratie van WCAG 2.2 in EN 301 549. De openbare raadpleging over het ontwerp-RGAA 5 liep in 2025, en het werkschema wijst op een formele publicatie in 2026 met een overgangsperiode voor in-scope instanties.

Sancties — het volledige blootstellingsstapel

Franse toegankelijkheidssancties vormen een vijflagige blootstellingsstapel. Elke laag afzonderlijk lezen geeft een misleidend beeld: de administratieve-boetekolommen zijn de bodem, niet het plafond. Alle bedragen hieronder zijn in euro's.

Het plafond van € 25.000 voor artikel 47-administratieve boetes en het plafond van € 50.000 voor DDADUE-administratieve boetes bevinden zich in het midden van de EU-brede spreiding. Ter vergelijking: het Duitse BFSG §37 begrenst eenmalige boetes op € 100.000; Spanje's Ley 11/2023 stelt een getrapt kader in dat oploopt tot € 1.000.000 voor "zeer ernstige" overtredingen; de Italiaanse omzetting (D.Lgs. 82/2022) begrenst op € 40.000; en Nederland heeft een blootstelling tot 5% van de jaarlijkse omzet gesignaleerd voor systemische overtredingen.

Laag 4 — het strafrechtelijke spoor op grond van artikel 225-2 — is de laag die het bedrijfsgedrag in Frankrijk onevenredig sterk beïnvloedt. De vijfvoudregel in artikel 131-38 van het Code pénal — op grond waarvan het maximumboete voor een rechtspersoon vijf maal het maximum voor een natuurlijk persoon is — converteert het individuele plafond van € 45.000 in een bedrijfsplafond van € 225.000, met aanvullende sancties waaronder ontbinding, verbod op gereguleerde activiteiten en uitsluiting van aanbestedingen tot vijf jaar.

Handhavingsrecord en vooruitzichten

Handhaving bij de publieke sector op grond van artikel 47 en Décret 2019-768 heeft zich gestaag versneld sinds 2022. De observatoriumgegevens van BACS laten een langzame maar gestage stijging zien in de dekking van gepubliceerde verklaringen en een langzamere convergentie in gemeten RGAA-conformiteitscores. Administratieve-boetebeslissingen op grond van artikel 47 waren zeldzaam in de eerste drie jaar van de handhavingscyclus, maar de handhavingsgolven van 2024 en 2025 omvatten een groeiend aantal € 25.000-per-overtreding-beslissingen.

Aan de kant van de Défenseur des droits hebben spraakmakende beslissingen herhaaldelijk betrekking gehad op klachten over digitale toegankelijkheid tegen transport- en bankexploitanten. De interventie van de Ombudsman in zaken tegen SNCF Connect over het hergelanceerde ticketingplatform en tegen RATP over de reisplannerstoegang heeft geleid tot zowel formele aanbevelingen als substantiële hersteltrajecten.

Handhaving bij de private sector op grond van DDADUE 2023 begon pas op 28 juni 2025 en bevindt zich nog in de eerste toezichtscyclus. Het gepubliceerde handhavingsplan 2025–2026 van de DGCCRF noemt vier prioritaire verticalen: toegankelijkheid van consumentenbankapps, toegankelijkheid van e-commerce-kassa's, zelfbedieningsticketzuilen op grote transporthubs en audiovisuele streamingdiensten.

Wat er in 2026–27 aankomt

Vier ontwikkelingen om in de gaten te houden. Ten eerste is RGAA 5 op een publicatietraject voor 2026, afgestemd op de integratie van WCAG 2.2 in EN 301 549. Ten tweede sluit de eerste volledige handhavingscyclus van DDADUE (28 juni 2025 – 28 juni 2026) halverwege het jaar, en de eerste golf van DGCCRF-boetebeslissingen zal de prijs van EAA-niet-naleving voor de rest van het decennium bepalen. Ten derde zal de tweejaarlijkse WAD-uitvoeringsreview van de Europese Commissie (volgende iteratie verwacht in 2026) vergelijkbare monitoringgegevens over alle 27 lidstaten samenvoegen. Ten vierde heeft de Franse overheid de mogelijke uitbreiding van de private-sector-toepassingsdrempel van artikel 47 onder de € 250 miljoen gesignaleerd.